విదేశీయులకు లేని ప్రాథమిక హక్కులు: Study Notes & 20 Practice Bits

 

విదేశీయులకు వర్తించని ప్రాథమిక హక్కులు గురించి తెలుసుకోవడం భారత రాజ్యాంగం పౌరులకు ఇచ్చిన ప్రత్యేక గుర్తింపును అర్థం చేసుకోవడానికి ఎంతో అవసరం. ఒక దేశ రాజ్యాంగం ఆ దేశ పౌరులకు మరియు దేశంలో నివసిస్తున్న విదేశీయులకు మధ్య హక్కులపరంగా స్పష్టమైన వ్యత్యాసాన్ని చూపిస్తుంది. ప్రాథమిక హక్కులన్నీ అందరికీ వర్తించవు.

కొన్ని హక్కులు మానవ హక్కుల కోణంలో పౌరులు, విదేశీయులు అనే తేడా లేకుండా అందరికీ లభిస్తే, మరికొన్ని హక్కులు కేవలం భారతీయ పౌరులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడ్డాయి. ఈ వ్యాసంలో భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం విదేశీయులకు వర్తించని హక్కులు ఏమిటి? రాజ్యాంగ నిర్మాతలు వాటిని కేవలం పౌరులకు మాత్రమే ఎందుకు పరిమితం చేశారు? తదితర విషయాలను అత్యంత సమగ్రంగా, విపులంగా చర్చిద్దాం. పోటీ పరీక్షలకు సన్నద్ధమయ్యే అభ్యర్థులకు ఇది ఒక అత్యుత్తమ స్టడీ గైడ్‌గా ఉపయోగపడుతుంది.

పౌరులు మరియు విదేశీయులు - వ్యత్యాసం

ఒక దేశ జనాభాను న్యాయపరంగా రెండు ప్రధాన వర్గాలుగా విభజించవచ్చు. వారు: పౌరులు మరియు విదేశీయులు.

• పౌరులు: వీరు భారత దేశానికి పూర్తి స్థాయి సభ్యులు. వీరికి దేశం పట్ల పూర్తి విధేయత ఉంటుంది. రాజ్యాంగం కల్పించిన పౌర మరియు రాజకీయ హక్కులన్నీ వీరికి సంపూర్ణంగా లభిస్తాయి. దేశం పట్ల వీరికి కొన్ని ప్రాథమిక విధులు కూడా ఉంటాయి.
• విదేశీయులు: వీరు వేరే దేశానికి చెందిన పౌరులు. ఏదైనా పని మీద, వ్యాపారం కోసం, లేదా పర్యాటకులుగా మన దేశంలో తాత్కాలికంగా నివసిస్తుంటారు. వీరికి పౌరులతో సమానంగా అన్ని హక్కులు ఉండవు.

మళ్లీ విదేశీయులను రెండు రకాలుగా వర్గీకరించవచ్చు:

• మిత్ర దేశాల విదేశీయులు: భారతదేశంతో స్నేహపూర్వక సంబంధాలు ఉన్న దేశాల పౌరులు.
• శత్రు దేశాల విదేశీయులు: భారతదేశంతో యుద్ధం చేస్తున్న లేదా శత్రుత్వం ఉన్న దేశాల పౌరులు. మిత్ర దేశాల విదేశీయులతో పోలిస్తే శత్రు దేశాల వారికి తక్కువ హక్కులు ఉంటాయి. (ఉదాహరణకు ఆర్టికల్ 22 కింద అరెస్టుల నుంచి పొందే రక్షణ శత్రు దేశాల వారికి లభించదు).

విదేశీయులకు వర్తించని ప్రాథమిక హక్కులు

భారత రాజ్యాంగంలోని మూడవ భాగంలో కల్పించిన ప్రాథమిక హక్కుల్లో కొన్ని నిబంధనలు విదేశీయులకు వర్తించవు. అవి కేవలం భారతదేశ పౌరులకు మాత్రమే దక్కుతాయి. అవేంటో ఒక్కొక్కటిగా విశ్లేషిద్దాం:

1. ఆర్టికల్ 15: మతం, జాతి, కులం, లింగం లేదా జన్మస్థలం ఆధారంగా వివక్ష నిషేధం

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 15 ప్రకారం, రాజ్యం (ప్రభుత్వం) కేవలం మతం, జాతి, కులం, లింగం లేదా జన్మస్థలం ఆధారంగా ఏ పౌరుడి పట్లా వివక్ష చూపరాదు. ఈ హక్కు కేవలం భారతీయ పౌరులకు మాత్రమే లభిస్తుంది, విదేశీయులకు కాదు.

విదేశీయులకు ఎందుకు వర్తించదు?

ఈ ఆర్టికల్ లో "జన్మస్థలం" అనే పదం ఉంది. ఒక విదేశీయుడు మన దేశానికి వచ్చినప్పుడు, అతడు వేరే దేశంలో జన్మించాడు కాబట్టి, ఆ కారణం చేత ప్రభుత్వం అతనికి కొన్ని సదుపాయాలు నిరాకరించవచ్చు. విదేశీయులు "మేము ఫలానా దేశంలో పుట్టాము కాబట్టే భారత్ మా పట్ల వివక్ష చూపుతోంది, ఆర్టికల్ 15 ప్రకారం ఇది తప్పు" అని సుప్రీంకోర్టుకు వెళ్లలేరు.

అలాగే, ప్రభుత్వం భారతీయ పౌరుల సంక్షేమం కోసం మహిళలకు, పిల్లలకు, ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ వర్గాలకు ప్రత్యేక సదుపాయాలు లేదా విద్యా సంస్థల్లో రిజర్వేషన్లు (ఆర్టికల్ 15 లోని మినహాయింపుల ద్వారా) కల్పిస్తుంది. విదేశీయులు ఈ విద్యా సంస్థల్లో ప్రవేశాల కోసం తమకు రిజర్వేషన్లు కావాలని అడగలేరు. భారతదేశ పౌరుల సామాజిక, ఆర్థిక అభ్యున్నతి కోసం ఉద్దేశించిన నిబంధన కాబట్టే దీనిని విదేశీయుల పరిధి నుంచి దూరంగా ఉంచారు.

2. ఆర్టికల్ 16: ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో సమాన అవకాశాలు

ఆర్టికల్ 16 ప్రకారం, ప్రభుత్వ ఆధీనంలో ఉండే ఉద్యోగాల నియామకాల విషయంలో దేశ పౌరులందరికీ సమాన అవకాశాలు ఉంటాయి. కేవలం మతం, జాతి, కులం, లింగం, జన్మస్థలం, వారసత్వం లేదా నివాస స్థలం ఆధారంగా ఏ పౌరుడినీ ఉద్యోగాలకు అనర్హుడిగా పరిగణించరాదు. ఈ హక్కు కూడా నూటికి నూరు శాతం పౌరులకే పరిమితం.

విదేశీయులకు ఎందుకు వర్తించదు?

ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు అంటే దేశ పరిపాలనలో భాగస్వామ్యం కావడం. ఒక కలెక్టర్, ఒక ఎస్పీ, ఒక సైనికాధికారి లేదా ఒక ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయుడి పదవిని విదేశీయులకు ఇస్తే, దేశ సార్వభౌమాధికారానికే ముప్పు వాటిల్లుతుంది. దేశ భద్రత, పరిపాలనా రహస్యాలు వేరే దేశస్థుల చేతుల్లోకి వెళ్లే ప్రమాదం ఉంది. ఒక దేశ పౌరులు తమ దేశాన్ని తామే పాలించుకోవాలన్నది ప్రజాస్వామ్య మూల సూత్రం. అందుకే ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలను కేవలం మన పౌరులకు మాత్రమే రిజర్వ్ చేసి, విదేశీయులను అనర్హులుగా ప్రకటించారు.

3. ఆర్టికల్ 19: ఆరు రకాల ప్రాథమిక స్వేచ్ఛలు

భారత రాజ్యాంగంలో ఆర్టికల్ 19 పౌరులకు ఆరు రకాల స్వేచ్ఛలను (Freedoms) ఇస్తుంది. ఈ ఆరు స్వేచ్ఛలూ విదేశీయులకు బొత్తిగా వర్తించవు. అవేంటో చూద్దాం:

• 19(1)(a) - వాక్ స్వాతంత్ర్యం మరియు భావ ప్రకటన స్వేచ్ఛ: ఒక భారతీయ పౌరుడు ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించవచ్చు, పత్రికల్లో వ్యాసాలు రాయవచ్చు, నిరసనలు తెలపవచ్చు. కానీ ఒక విదేశీయుడు మన దేశంలోకి వచ్చి, మన ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించే స్వేచ్ఛను ప్రాథమిక హక్కుగా డిమాండ్ చేయలేడు.
• 19(1)(b) - శాంతియుతంగా సమావేశమయ్యే స్వేచ్ఛ: పౌరులు మీటింగ్‌లు పెట్టుకోవచ్చు, ధర్నాలు చేయవచ్చు. విదేశీయులకు ఇక్కడ రాజకీయ లేదా ఇతర సభలు, సమావేశాలు ఏర్పాటు చేసుకునే స్వేచ్ఛ హక్కుగా ఉండదు.
• 19(1)(c) - సంఘాలు, సంస్థలు ఏర్పాటు చేసుకునే స్వేచ్ఛ: భారతీయులు రాజకీయ పార్టీలు, కార్మిక సంఘాలు లేదా సహకార సంఘాలను స్థాపించుకోవచ్చు. విదేశీయులకు ఇక్కడ సొంతంగా యూనియన్లు లేదా రాజకీయ పార్టీలు పెట్టుకునే అధికారం లేదు.
• 19(1)(d) - దేశవ్యాప్తంగా సంచరించే స్వేచ్ఛ: పౌరులు దేశంలో ఏ మూల నుంచి ఏ మూలకైనా స్వేచ్ఛగా వెళ్లవచ్చు. కానీ విదేశీయులు తమ వీసా నిబంధనలకు లోబడి మాత్రమే ప్రయాణించాలి. ప్రభుత్వం వారి ప్రయాణాలపై ఆంక్షలు విధించవచ్చు, సున్నితమైన ప్రాంతాల్లోకి (సరిహద్దు రాష్ట్రాలు) వారి ప్రవేశాన్ని నిషేధించవచ్చు.
• 19(1)(e) - నివాసం మరియు స్థిరపడే స్వేచ్ఛ: పౌరులు దేశంలో ఎక్కడైనా స్థిరపడొచ్చు. కానీ విదేశీయులు శాశ్వతంగా స్థిరపడటానికి లేదా ఇష్టం వచ్చినట్లు నివాసాలను ఏర్పాటు చేసుకోవడానికి రాజ్యాంగం అనుమతించదు. వీసా గడువు ముగిసిన వెంటనే వారు దేశం విడిచి వెళ్లిపోవాలి.
• 19(1)(g) - వృత్తి, వాణిజ్య వ్యాపార స్వేచ్ఛ: పౌరులు తమకు నచ్చిన వ్యాపారం చేసుకోవచ్చు. విదేశీయులకు ఈ హక్కు ఉండదు. వారు భారతదేశంలో వ్యాపారం చేయాలంటే ఫెమా (FEMA), విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడుల (FDI) నిబంధనలు మరియు రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా మార్గదర్శకాలను తప్పనిసరిగా పాటించాలి.

ఈ ఆరు స్వేచ్ఛలను విదేశీయులకు ఇస్తే, దేశ అంతర్గత భద్రత, ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు రాజకీయ స్థిరత్వం దెబ్బతింటాయి. అందువల్లే ఈ స్వేచ్ఛలను కేవలం పౌరులకు మాత్రమే పరిమితం చేశారు.

4. ఆర్టికల్ 29: అల్పసంఖ్యాక వర్గాల ప్రయోజనాల పరిరక్షణ (భాష, లిపి మరియు సంస్కృతి)

ఆర్టికల్ 29(1) ప్రకారం భారతదేశంలో నివసిస్తున్న పౌరులలో ఏ వర్గానికైనా తమకంటూ ప్రత్యేకమైన భాష, లిపి లేదా సంస్కృతి ఉన్నట్లయితే, దానిని పరిరక్షించుకునే హక్కు వారికి ఉంటుంది. ఇది కూడా కేవలం పౌరులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.

విదేశీయులకు ఎందుకు వర్తించదు?

భారతదేశంలో పుట్టి పెరిగిన వివిధ మత, భాషా సమూహాల వైవిధ్యాన్ని, వారి వారసత్వాన్ని కాపాడటం భారత ప్రభుత్వ బాధ్యత. అంతే కానీ, రేపో మాపో టూరిస్టు వీసా పైనో, ఎంప్లాయ్‌మెంట్ వీసా పైనో వారం రోజులో, ఏడాది పాటో మన దేశంలో ఉండే విదేశీయుల భాషను, వారి కల్చర్‌ను పరిరక్షించాల్సిన బాధ్యత మన రాజ్యాంగానికి లేదు. వారు తమ దేశపు సంస్కృతిని ఇక్కడ అధికారికంగా అమలు చేయాలని రాజ్యాంగపరంగా పోరాడలేరు. అందుకే ఈ సాంస్కృతిక హక్కు పౌరులకే పరిమితం.

5. ఆర్టికల్ 30: మైనార్టీలకు విద్యాసంస్థలను స్థాపించి, నిర్వహించే హక్కు

ఆర్టికల్ 30 ప్రకారం మతం ఆధారంగా లేదా భాష ఆధారంగా ఏర్పడిన అల్పసంఖ్యాక వర్గాల (Minorities) పౌరులందరూ తమకు నచ్చిన విద్యాసంస్థలను స్థాపించుకోవచ్చు మరియు వాటిని నిర్వహించుకోవచ్చు.

విదేశీయులకు ఎందుకు వర్తించదు?

భారతదేశానికి చెందిన మైనార్టీ పౌరులు తమ పిల్లలకు తమ మాతృభాషను, తమ మత విలువలను నేర్పించుకోవడానికి ఈ హక్కును ఇచ్చారు. ఒక విదేశీయుడు ఇక్కడికి వచ్చి తన మతం ఆధారంగా పాఠశాలలు పెట్టి, వాటి నిర్వహణలో ప్రభుత్వాన్ని జోక్యం చేసుకోవద్దు అని డిమాండ్ చేయడానికి వీల్లేదు. విద్యా వ్యవస్థ అనేది దేశ భవిష్యత్తును నిర్దేశిస్తుంది. దాని నియంత్రణ పూర్తిగా భారతీయ పౌరులు, ప్రభుత్వ చేతుల్లోనే ఉండాలనేది రాజ్యాంగ స్ఫూర్తి.

ఇతర రాజ్యాంగబద్ధమైన హక్కులు (విదేశీయులకు వర్తించనివి)

ప్రాథమిక హక్కులే కాకుండా, భారత రాజ్యాంగం కల్పించిన మరికొన్ని అత్యున్నతమైన రాజ్యాంగ, చట్టపరమైన, రాజకీయ హక్కులు కూడా కేవలం పౌరులకు మాత్రమే లభిస్తాయి. అవేంటో గమనిద్దాం:

1. ఓటు హక్కు (Right to Vote)

ఆర్టికల్ 326 ప్రకారం, లోక్‌సభ మరియు రాష్ట్ర శాసనసభల ఎన్నికల్లో ఓటు వేసే హక్కు (సార్వజనీన వయోజన ఓటు హక్కు) కేవలం భారత పౌరులకు మాత్రమే ఉంటుంది. ప్రజాస్వామ్య విధానంలో దేశాన్ని ఎవరు పాలించాలో నిర్ణయించేది ఆ దేశ పౌరులు మాత్రమే. విదేశీయులకు ఓటు హక్కు ఇస్తే మన దేశ సార్వభౌమాధికారం విదేశీ శక్తుల చేతుల్లోకి వెళుతుంది.

2. రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవులను అధిష్టించే అర్హత

దేశ అత్యున్నత పదవుల్లో కూర్చోవాలంటే కచ్చితంగా భారతదేశ పౌరుడై ఉండాలి అనేది రాజ్యాంగం విధించిన తొలి షరతు. విదేశీయులు ఎంత గొప్ప విద్యావంతులు, మేధావులు అయినప్పటికీ కింది పదవులకు వారు అనర్హులు:

• భారత రాష్ట్రపతి: ఆర్టికల్ 58 ప్రకారం రాష్ట్రపతి కావాలంటే భారత పౌరుడై ఉండాలి. (అమెరికాలో అయితే పుట్టుకతో పౌరుడైన వాడు మాత్రమే ప్రెసిడెంట్ కావాలి, కానీ భారత్‌లో పౌరసత్వం పొందిన వారు కూడా రాష్ట్రపతి కావొచ్చు. కానీ విదేశీయుడు కాలేడు).
• ఉపరాష్ట్రపతి: ఆర్టికల్ 66 ప్రకారం.
• సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి: ఆర్టికల్ 124 ప్రకారం. అత్యున్నత న్యాయస్థానంలో న్యాయం చెప్పే వ్యక్తి కచ్చితంగా భారతీయుడే అయి ఉండాలి.
• హైకోర్టు న్యాయమూర్తి: ఆర్టికల్ 217 ప్రకారం.
• అటార్నీ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియా: ఆర్టికల్ 76 (కేంద్ర ప్రభుత్వ అత్యున్నత న్యాయ సలహాదారు).
• రాష్ట్రాల గవర్నర్: ఆర్టికల్ 157 ప్రకారం.
• అడ్వకేట్ జనరల్: ఆర్టికల్ 165 (రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అత్యున్నత న్యాయ సలహాదారు).

3. చట్టసభలకు ఎన్నికయ్యే హక్కు

లోక్‌సభ, రాజ్యసభ (పార్లమెంటు) లేదా రాష్ట్రాల శాసనసభలు, శాసనమండలి ఎన్నికల్లో పోటీ చేయడానికి విదేశీయులకు ఎలాంటి అర్హత లేదు. చట్టాలు చేసే సభల్లో కేవలం ఆ దేశ పౌరులు మాత్రమే ప్రతినిధులుగా ఉండాలి.

ప్రాథమిక విధులు - విదేశీయులకు వర్తిస్తాయా?

రాజ్యాంగంలోని నాలుగవ భాగం-A (ఆర్టికల్ 51A) లో పౌరుల ప్రాథమిక విధులను పొందుపరిచారు. ఈ విధులు కేవలం భారతీయ పౌరులకు మాత్రమే వర్తిస్తాయి. విదేశీయులకు ఈ విధులు వర్తించవు.

ఉదాహరణకు, స్వాతంత్ర్య పోరాట స్ఫూర్తిని గౌరవించడం, దేశ సమగ్రతను కాపాడటం, పర్యావరణాన్ని రక్షించడం, శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని పెంపొందించడం లాంటివి ప్రతి భారతీయుడి ప్రాథమిక విధులు. మన దేశం మీద గౌరవంతో ఈ విధులను మనం పాటిస్తాం. కానీ ఒక విదేశీయుడిని "నువ్వు భారత స్వాతంత్ర్య పోరాట స్ఫూర్తిని గౌరవించి తీరాలి" అని మనం చట్టబద్ధంగా ఒత్తిడి చేయలేము. అందుకే ఆర్టికల్ 51A స్పష్టంగా "ఇది భారతదేశ పౌరులందరి విధి (It shall be the duty of every citizen of India)" అని పేర్కొంది.

విదేశీయులకు మరియు పౌరులకు ఉమ్మడిగా లభించే హక్కులు

పైన మనం విదేశీయులకు వర్తించని హక్కుల గురించి చదివాం. అయితే మానవతా దృక్పథంతో, అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల ప్రమాణాలను పాటిస్తూ మన రాజ్యాంగం విదేశీయులకు (మిత్ర దేశాల వారికి) కూడా కొన్ని ప్రాథమిక హక్కులను కల్పించింది. అవి ఏంటో క్లుప్తంగా తెలుసుకోవడం ద్వారా, పౌరుల హక్కులకు - విదేశీయుల హక్కులకు మధ్య ఉన్న తేడాను మనం మరింత బాగా అర్థం చేసుకోవచ్చు.

ఈ కింది హక్కులు పౌరులతో పాటు విదేశీయులకు కూడా సమానంగా వర్తిస్తాయి:

• ఆర్టికల్ 14: చట్టం ముందు సమానత్వం మరియు చట్టం ద్వారా సమాన రక్షణ. (ఒక విదేశీయుడు మన దేశంలో నేరం చేస్తే మన చట్టం ప్రకారమే విచారిస్తారు, విదేశీయుడు అని అతనికి వేరే చట్టం ఉండదు. అందరికీ చట్టం సమానమే).
• ఆర్టికల్ 20: నేరాలు మరియు శిక్షల నుంచి రక్షణ. (ఏ వ్యక్తినీ చట్టం లేకుండా శిక్షించకూడదు, ఒకే నేరానికి రెండు సార్లు శిక్షించకూడదు).
• ఆర్టికల్ 21: ప్రాణ మరియు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ రక్షణ. ఇది అత్యంత విశేషమైన మానవ హక్కు. ఒక విదేశీయుడి ప్రాణాన్ని కూడా మన దేశంలో ఎవరూ ఇష్టం వచ్చినట్లు తీయడానికి వీల్లేదు.
• ఆర్టికల్ 21A: విద్యా హక్కు (6-14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ). విదేశీయుల పిల్లలు ఇక్కడ ఉంటే వారికి కూడా చదువుకునే హక్కు ఉంటుంది.
• ఆర్టికల్ 22: అక్రమ అరెస్టులు మరియు నిర్బంధాల నుంచి రక్షణ. (అయితే ఇది 'శత్రు దేశాల విదేశీయులకు' వర్తించదు).
• ఆర్టికల్ 23 & 24: వెట్టిచాకిరి, మానవ అక్రమ రవాణా మరియు బాల కార్మిక వ్యవస్థల నిషేధం. (ఒక విదేశీయుడిని ఇక్కడ బానిసగా మార్చుకోవడానికి మన రాజ్యాంగం ఒప్పుకోదు).
• ఆర్టికల్ 25, 26, 27, 28: మత స్వాతంత్ర్యపు హక్కులు. (ఒక విదేశీయుడు భారతదేశానికి వచ్చి ప్రశాంతంగా తన మతాన్ని ప్రార్థించుకోవచ్చు. దానికి పూర్తి స్వేచ్ఛ ఉంది).

దీనిని బట్టి చూస్తే రాజ్యాంగం మనిషి ప్రాణానికి, వ్యక్తిగత గౌరవానికి, మత విశ్వాసాలకు సంబంధించిన హక్కులను విదేశీయులకు కూడా ప్రసాదించింది. కానీ దేశ భద్రత, ఆర్థిక ఉపాధి, పరిపాలన, సంస్కృతులకు సంబంధించిన హక్కులను మాత్రం పౌరులకే పరిమితం చేసింది.

ఈ విభజన వెనుక ఉన్న తాత్విక మరియు సార్వభౌమ కారణాలు

రాజ్యాంగ నిర్మాతలు ఎంతో ముందుచూపుతో పౌరులకు, విదేశీయులకు మధ్య ఈ గీత గీశారు. దీని వెనుక బలమైన కారణాలు ఉన్నాయి:

• దేశ సార్వభౌమాధికారం (National Sovereignty): దేశాన్ని ఎవరు పాలించాలి, ప్రభుత్వ విధానాలు ఎలా ఉండాలి అనేది ఆ దేశ పౌరులు మాత్రమే నిర్ణయించుకోవాలి. రాజకీయ హక్కులు (ఆర్టికల్ 19 కింద స్వేచ్ఛలు, ఓటు హక్కు) విదేశీయులకు ఇస్తే విదేశీ శక్తులు మన అంతర్గత వ్యవహారాల్లో జోక్యం చేసుకునే ప్రమాదం ఉంటుంది.
• ఆర్థిక వనరుల పరిరక్షణ: భారతదేశం లాంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశంలో సహజ వనరులు, ఉద్యోగాలు పరిమితంగా ఉంటాయి. ఆ ఉద్యోగాలు మరియు సంక్షేమ పథకాలు మొదటిగా మన దేశ పౌరులకు దక్కాలి. ఆర్టికల్ 15 మరియు 16 లను పౌరులకే పరిమితం చేయడం వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఆర్థిక కారణం ఇదే.
• సాంస్కృతిక భద్రత: మన దేశీయ భాషలు, సంస్కృతులు, మైనార్టీ వర్గాల హక్కులు కనుమరుగైపోకుండా చూడటం ప్రభుత్వ ప్రాథమిక బాధ్యత. ఆర్టికల్ 29, 30 లను మన దేశ మూలవాసుల కోసం ఉద్దేశించినవి.
• హక్కులు - బాధ్యతలు (Rights and Duties): హక్కులు ఎప్పుడూ బాధ్యతలతో ముడిపడి ఉంటాయి. భారతదేశ పౌరులు పన్నులు కడతారు, దేశ భద్రత కోసం అవసరమైతే ప్రాణాలు సైతం అర్పిస్తారు. ఈ విధేయతకు ప్రతిఫలంగానే రాజ్యం వారికి సంపూర్ణ ప్రాథమిక హక్కులను ఆఫర్ చేస్తుంది. విదేశీయులకు ఆ స్థాయి బాధ్యతలు ఉండవు కాబట్టి వారికి పూర్తి హక్కులు ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు.

న్యాయపరమైన తీర్పులు

సుప్రీంకోర్టు అనేక సందర్భాల్లో పౌరులకు మరియు విదేశీయులకు మధ్య ఉన్న ఈ హక్కుల వ్యత్యాసాన్ని స్పష్టంగా నిర్వచించింది.

హన్స్ ముల్లర్ ఆఫ్ నురేంబర్గ్ వర్సెస్ సూపరింటెండెంట్ (Hans Muller of Nuremberg v. Superintendent, Presidency Jail): ఈ కేసులో సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిస్తూ, ఆర్టికల్ 19 కింద సంచరించే స్వేచ్ఛ (Freedom of movement), దేశంలో నివసించే స్వేచ్ఛ విదేశీయులకు ఉండదని స్పష్టం చేసింది.

ఒక విదేశీయుడిని దేశం నుంచి బహిష్కరించే (Deportation) సంపూర్ణ అధికారం భారత ప్రభుత్వానికి ఉంటుందని కోర్టు తెలిపింది. విదేశీయులు దానిని ప్రాథమిక హక్కు ఉల్లంఘనగా సవాలు చేయలేరు. అన్వర్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ జమ్మూ అండ్ కాశ్మీర్: ఆర్టికల్ 19 అనేది కేవలం భారతీయ పౌరుల ఆస్తి అని, ఏ విదేశీయుడు దానిని క్లెయిమ్ చేయలేడని ఈ కేసులో తేల్చి చెప్పారు.

భారత రాజ్యాంగం మానవ హక్కుల (Human Rights) పట్ల అత్యున్నత గౌరవాన్ని ప్రదర్శిస్తూనే, దేశ సార్వభౌమాధికారం మరియు పౌరుల ప్రయోజనాల విషయంలో కచ్చితమైన గీత గీసింది. మనిషి ప్రాణానికి, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు, మతానికి సంబంధించిన హక్కులను (ఆర్టికల్ 14, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28) భూగోళంపై ఏ దేశస్థుడైనా మన దేశంలో అనుభవించవచ్చు. ఇది భారతదేశపు గొప్ప మానవీయ విలువలైన "వసుధైవ కుటుంబకం" అనే భావనను ప్రతిబింబిస్తుంది.

కానీ, దేశ వనరులపై హక్కు, ఉద్యోగాల్లో ప్రాతినిధ్యం, రాజకీయ వ్యవహారాల్లో జోక్యం, శాశ్వత నివాసం, దేశీయ సంస్కృతుల పరిరక్షణ లాంటివి కేవలం ఈ దేశ మట్టితో బంధం ఉన్న పౌరులకు మాత్రమే పరిమితం. అనగా ఆర్టికల్ 15, ఆర్టికల్ 16, ఆర్టికల్ 19, ఆర్టికల్ 29, మరియు ఆర్టికల్ 30 అనేవి భారత రాజ్యాంగం భారతీయ పౌరులకు మాత్రమే బహుమతిగా ఇచ్చిన అత్యంత ప్రత్యేకమైన మరియు శక్తివంతమైన ప్రాథమిక హక్కులు. ఈ వ్యత్యాసాన్ని అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా మాత్రమే మనం రాజ్యాంగం వెనుక ఉన్న ఉదాత్తమైన తత్వాన్ని, దేశ భద్రతా దార్శనికతను సంపూర్ణంగా గ్రహించగలం.

విదేశీయులకు లేని ప్రాథమిక హక్కులు: 20 MCQs

Quiz topic:విదేశీయులకు వర్తించని ప్రాథమిక హక్కులు (Citizens vs Aliens Rights)

Subject:భారత రాజ్యాంగం (Indian Polity)

Total questions:20

Time duration:20 minutes

Total marks:20

1. కింది వాటిలో కేవలం భారతదేశ పౌరులకు మాత్రమే లభించే ప్రాథమిక హక్కు ఏది?

• A.ఆర్టికల్ 14 (చట్టం ముందు సమానత్వం)
• B.ఆర్టికల్ 21 (ప్రాణ, వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ)
• C.ఆర్టికల్ 15 (వివక్షల నిషేధం)
• D.ఆర్టికల్ 25 (మత స్వాతంత్ర్యం)

✅ Answer: C – ఆర్టికల్ 15 (వివక్షల నిషేధం)

Explanation: ఆర్టికల్ 15 లోని మతం, జాతి, కులం, లింగం, జన్మస్థలం ఆధారిత వివక్ష నిషేధం కేవలం భారతీయ పౌరులకు మాత్రమే దక్కుతుంది, విదేశీయులకు కాదు.

2. రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్స్ సమూహం కేవలం పౌరులకు (Citizens only) మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది?

• A.14, 15, 16, 17, 18
• B.15, 16, 19, 29, 30
• C.20, 21, 22, 23, 24
• D.25, 26, 27, 28, 29

✅ Answer: B – 15, 16, 19, 29, 30

Explanation: భారత రాజ్యాంగంలో ఆర్టికల్స్ 15, 16, 19, 29 మరియు 30 పౌరులకే ప్రత్యేకించబడ్డాయి. మిగతా హక్కులు (ఆర్టికల్ 14, 20-28) అందరికీ లభిస్తాయి.

3. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో సమాన అవకాశాలు (ఆర్టికల్ 16) విదేశీయులకు ఎందుకు వర్తించవు?

• A.వారికి సరైన విద్యార్హతలు ఉండవని
• B.దేశ సార్వభౌమాధికారం మరియు పరిపాలనా భద్రత కోసం
• C.రాజ్యాంగంలో పొరపాటున ముద్రించారు
• D.వారికి మన భాష రాదు కాబట్టి

✅ Answer: B – దేశ సార్వభౌమాధికారం మరియు పరిపాలనా భద్రత కోసం

Explanation: విదేశీయులకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలు ఇస్తే దేశ రక్షణ, పరిపాలనా రహస్యాలు బయటకు వెళ్లే ప్రమాదం ఉంది. అందుకే దీనిని పౌరులకు మాత్రమే పరిమితం చేశారు.

4. ఒక విదేశీ పర్యాటకుడు భారతదేశంలోకి వచ్చినప్పుడు అతనికి కింది ఏ హక్కు వర్తించదు?

• A.చట్టం ముందు సమానత్వం (ఆర్టికల్ 14)
• B.మత స్వేచ్ఛ (ఆర్టికల్ 25)
• C.దేశవ్యాప్తంగా సంచరించే స్వేచ్ఛ (ఆర్టికల్ 19)
• D.ప్రాణ రక్షణ (ఆర్టికల్ 21)

✅ Answer: C – దేశవ్యాప్తంగా సంచరించే స్వేచ్ఛ (ఆర్టికల్ 19)

Explanation: ఆర్టికల్ 19(1)(d) కింద సంచరించే స్వేచ్ఛ కేవలం పౌరులకే ఉంటుంది. విదేశీయులు ప్రభుత్వం విధించిన వీసా ఆంక్షలకు లోబడి మాత్రమే ప్రయాణించాలి.

5. భారత పౌరులతో పాటు విదేశీయులకు (శత్రు దేశాల వారికి మినహా) కూడా సమానంగా వర్తించే హక్కు కింది వాటిలో ఏది?

• A.ఆర్టికల్ 15
• B.ఆర్టికల్ 19
• C.ఆర్టికల్ 21
• D.ఆర్టికల్ 29

✅ Answer: C – ఆర్టికల్ 21

Explanation: ఆర్టికల్ 21 కల్పించే "ప్రాణ మరియు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ" అనేది ఒక ప్రాథమిక మానవ హక్కు. ఇది పౌరులతో పాటు విదేశీయులకు కూడా సమానంగా వర్తిస్తుంది.

6. రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ లో ఉన్న 'జన్మస్థలం' అనే పదం ఆధారంగా ప్రభుత్వం విదేశీయులకు కొన్ని సదుపాయాలు నిరాకరించవచ్చు?

• A.ఆర్టికల్ 14
• B.ఆర్టికల్ 15
• C.ఆర్టికల్ 21
• D.ఆర్టికల్ 25

✅ Answer: B – ఆర్టికల్ 15

Explanation: ఆర్టికల్ 15 లో జన్మస్థలం ఆధారిత వివక్ష నిషేధం ఉంది. విదేశీయులు వేరే దేశంలో జన్మించినందున వారికి ఈ రక్షణ వర్తించదు. ఇది కేవలం పౌరులకే.

7. భారత రాజ్యాంగంలోని ప్రాథమిక విధులు (Fundamental Duties - Art 51A) విదేశీయులకు వర్తిస్తాయా?

• A.అవును, అందరికీ వర్తిస్తాయి
• B.లేదు, కేవలం భారతీయ పౌరులకు మాత్రమే
• C.5 ఏళ్లు నివసిస్తే వర్తిస్తాయి
• D.ఐక్యరాజ్యసమితి ఆదేశిస్తే వర్తిస్తాయి

✅ Answer: B – లేదు, కేవలం భారతీయ పౌరులకు మాత్రమే

Explanation: ఆర్టికల్ 51A స్పష్టంగా "ప్రతి పౌరుడి విధి" అని పేర్కొంది. జాతీయ ఉద్యమ స్ఫూర్తిని గౌరవించడం లాంటి విధులు విదేశీయులపై బలవంతంగా రుద్దలేము.

8. విదేశీయులు భారతదేశంలో ఓటు హక్కు (ఆర్టికల్ 326) వినియోగించుకునే అవకాశం ఉందా?

• A.అవును, స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో
• B.లేరు, కేవలం భారత పౌరులకు మాత్రమే
• C.పన్నులు చెల్లిస్తే ఓటు వేయొచ్చు
• D.గవర్నర్ అనుమతి ఇస్తే

✅ Answer: B – లేరు, కేవలం భారత పౌరులకు మాత్రమే

Explanation: దేశ సార్వభౌమాధికారం దృష్ట్యా ఓటు వేసే హక్కు మరియు ఎన్నికల్లో పోటీ చేసే రాజకీయ హక్కులు నూటికి నూరు శాతం పౌరులకే పరిమితం.

9. కింది ఏ రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవిని అధిష్టించడానికి విదేశీయులకు అర్హత లేదు?

• A.సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి
• B.భారత రాష్ట్రపతి
• C.అటార్నీ జనరల్ మరియు గవర్నర్
• D.పైవన్నీ

✅ Answer: D – పైవన్నీ

Explanation: భారతదేశంలో రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవులు చేపట్టాలంటే ప్రాథమిక షరతు వారు 'భారతీయ పౌరుడై' తీరాలి. విదేశీయులకు ఆ అర్హత లేదు.

10. భారతదేశంలో నివసించే విదేశీయుల పిల్లలకు 'విద్యా హక్కు' (ఆర్టికల్ 21A) వర్తిస్తుందా?

• A.అవును, అందరికీ వర్తిస్తుంది
• B.లేదు, పౌరులకు మాత్రమే
• C.హైకోర్టు అనుమతితో
• D.శరణార్థులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది

✅ Answer: A – అవును, అందరికీ వర్తిస్తుంది

Explanation: ఆర్టికల్ 21A (6 నుంచి 14 ఏళ్ల పిల్లల విద్యా హక్కు) అనేది జీవించే హక్కులో అంతర్భాగం కాబట్టి అది విదేశీయుల పిల్లలకు కూడా వర్తిస్తుంది.

11. అక్రమ అరెస్టులు, నిర్బంధాల నుంచి రక్షణ కల్పించే 'ఆర్టికల్ 22' ఏ వర్గం విదేశీయులకు వర్తించదు?

• A.పర్యాటకులకు
• B.మిత్ర దేశాల విదేశీయులకు
• C.శత్రు దేశాల విదేశీయులకు (Enemy Aliens)
• D.వ్యాపారులకు

✅ Answer: C – శత్రు దేశాల విదేశీయులకు (Enemy Aliens)

Explanation: భారతదేశంతో యుద్ధం లేదా శత్రుత్వం ఉన్న దేశ పౌరులను 'ఎనిమీ ఏలియన్స్' అంటారు. వీరికి ఆర్టికల్ 22 కింద రక్షణ (న్యాయవాదిని పెట్టుకోవడం, 24 గంటల్లో హాజరు) లభించదు.

12. "విదేశీయులను దేశం నుంచి బహిష్కరించే (Deportation) సంపూర్ణ అధికారం ప్రభుత్వానికి ఉంటుంది" అని సుప్రీంకోర్టు ఏ ప్రముఖ కేసులో తీర్పునిచ్చింది?

• A.అన్వర్ వర్సెస్ జమ్మూ కాశ్మీర్
• B.హన్స్ ముల్లర్ ఆఫ్ నురేంబర్గ్ వర్సెస్ సూపరింటెండెంట్
• C.కేశవానంద భారతి కేసు
• D.మేనకా గాంధీ కేసు

✅ Answer: B – హన్స్ ముల్లర్ ఆఫ్ నురేంబర్గ్ వర్సెస్ సూపరింటెండెంట్

Explanation: ఈ కేసులో సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేస్తూ, విదేశీయులకు దేశంలో సంచరించే/స్థిరపడే (Art 19) హక్కు ఉండదని, వారిని బహిష్కరించే పవర్ ప్రభుత్వానికి ఉందని తెలిపింది.

13. విదేశీయులు భారతదేశంలో స్థిరపడటానికి మరియు ఆస్తులు కొనుగోలు చేయడానికి రాజ్యాంగబద్ధమైన స్వేచ్ఛ (ఆర్టికల్ 19 కింద) ఉందా?

• A.అవును, పూర్తిగా ఉంది
• B.లేదు, అది పౌరులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది
• C.కేంద్ర హోంశాఖ అనుమతితో సాధ్యమే
• D.వీసా ఉంటే కొనవచ్చు

✅ Answer: B – లేదు, అది పౌరులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది

Explanation: దేశంలో స్థిరపడే హక్కు ఆర్టికల్ 19(1)(e) కింద పౌరులకు మాత్రమే దక్కుతుంది. విదేశీయులు వీసా నిబంధనలకు లోబడి మాత్రమే ఉండాలి, శాశ్వత నివాస హక్కు కోరలేరు.

14. భారతదేశంలో నివసిస్తున్న విదేశీయులు తమ సొంత భాష, సంస్కృతిని అధికారికంగా కాపాడుకోవడానికి ఆర్టికల్ 29 ప్రకారం కోర్టుకు వెళ్లవచ్చా?

• A.అవును, వెళ్లవచ్చు
• B.కాదు, ఈ హక్కు పౌరులకు మాత్రమే
• C.ఐక్యరాజ్యసమితి అండతో వెళ్లవచ్చు
• D.సుప్రీంకోర్టు అనుమతితో

✅ Answer: B – కాదు, ఈ హక్కు పౌరులకు మాత్రమే

Explanation: ఆర్టికల్ 29 అనేది మన దేశీయ భాషలు, సంస్కృతుల రక్షణ కోసం ఉద్దేశించినది. విదేశీయుల భాషను రక్షించే బాధ్యత రాజ్యాంగానికి లేదు.

15. ఒక విదేశీయుడు భారతదేశంలో నేరం చేస్తే, అతనికి డబుల్ జెపర్డీ (Double Jeopardy) మరియు స్వీయ నేరాంగీకార నిషేధం నుంచి ఏ ఆర్టికల్ రక్షణ ఇస్తుంది?

• A.ఆర్టికల్ 19
• B.ఆర్టికల్ 20
• C.ఆర్టికల్ 32
• D.ఆర్టికల్ 15

✅ Answer: B – ఆర్టికల్ 20

Explanation: నేరాలు మరియు శిక్షల నుంచి రక్షణ కల్పించే ఆర్టికల్ 20 అనేది ఒక సాధారణ మానవ హక్కు. ఒక విదేశీయుడిని కూడా ఒకే నేరానికి రెండుసార్లు శిక్షించరాదు.

16. ఒక విదేశీ మైనార్టీ పౌరుడు మన దేశంలోకి వచ్చి ఆర్టికల్ 30 ప్రకారం తమ మతపరమైన విద్యాసంస్థను స్థాపించే ప్రాథమిక హక్కును అడగవచ్చా?

• A.అవును, అడగవచ్చు
• B.లేదు, మైనార్టీ విద్యాసంస్థల హక్కు పౌరులకు మాత్రమే
• C.విద్యాశాఖ అనుమతి ఇస్తే హక్కుగా మారుతుంది
• D.అంతర్జాతీయ చట్టం ప్రకారం హక్కు ఉంది

✅ Answer: B – లేదు, మైనార్టీ విద్యాసంస్థల హక్కు పౌరులకు మాత్రమే

Explanation: ఆర్టికల్ 30 భారతీయ మైనార్టీలు (భాష/మతం) తమ విద్యా సంస్థలను స్థాపించుకోవడానికి కల్పించిన హక్కు. ఇది విదేశీయులకు వర్తించదు.

17. విదేశీయులు భారతదేశంలో కూడా తమ మతాన్ని స్వేచ్ఛగా ప్రార్థించుకునే హక్కును కింది ఏ ఆర్టికల్ ప్రసాదిస్తుంది?

• A.ఆర్టికల్ 16
• B.ఆర్టికల్ 19
• C.ఆర్టికల్ 25
• D.ఆర్టికల్ 29

✅ Answer: C – ఆర్టికల్ 25

Explanation: మత స్వాతంత్ర్యపు హక్కులు (ఆర్టికల్స్ 25 నుండి 28) పౌరులతో పాటు విదేశీయులకు కూడా లభిస్తాయి. ఎవరైనా ఇక్కడ తమ మతాన్ని ప్రశాంతంగా ఆచరించుకోవచ్చు.

18. విదేశీయులు భారత ప్రభుత్వాన్ని విమర్శిస్తూ బహిరంగ సభలు నిర్వహించడం, రాజకీయ పార్టీలు పెట్టుకోవడం చేయవచ్చా?

• A.అవును, వాక్ స్వాతంత్ర్యం కింద
• B.కాదు, ఆర్టికల్ 19 విదేశీయులకు వర్తించదు కాబట్టి
• C.స్థానిక పోలీసు అనుమతితో చేయవచ్చు
• D.సోషల్ మీడియాలో మాత్రమే చేయవచ్చు

✅ Answer: B – కాదు, ఆర్టికల్ 19 విదేశీయులకు వర్తించదు కాబట్టి

Explanation: ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించే స్వేచ్ఛ, సభలు, సంఘాలు పెట్టుకునే ప్రాథమిక స్వేచ్ఛలు (Art 19) కేవలం భారతీయ పౌరులకే ఉంటాయి, విదేశీయులకు ఆ హక్కు లేదు.

19. వెట్టిచాకిరి మరియు మానవ అక్రమ రవాణాను నిషేధించే ఆర్టికల్ 23 విదేశీయులకు వర్తిస్తుందా?

• A.లేదు, కేవలం పౌరులకు మాత్రమే
• B.అవును, మానవ హక్కుగా విదేశీయులకు కూడా వర్తిస్తుంది
• C.వీసా నిబంధనలను బట్టి ఉంటుంది
• D.రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఇష్టం

✅ Answer: B – అవును, మానవ హక్కుగా విదేశీయులకు కూడా వర్తిస్తుంది

Explanation: మన దేశంలో ఒక విదేశీయుడిని కిడ్నాప్ చేసి బానిసగా మార్చుకోవడానికి రాజ్యాంగం ఒప్పుకోదు. దోపిడీకి వ్యతిరేక హక్కు పౌరులు మరియు విదేశీయులకు సమానమే.

20. పౌరులు మరియు విదేశీయుల మధ్య హక్కుల వ్యత్యాసం వెనుక ఉన్న ప్రధాన రాజ్యాంగ తత్వం (Constitutional Philosophy) ఏమిటి?

• A.వసుధైవ కుటుంబకం భావనను వ్యతిరేకించడం
• B.విదేశీయులు తక్కువ వారని భావించడం
• C.దేశ సార్వభౌమాధికారం మరియు వనరులపై పౌరులకే మొదటి హక్కు కాబట్టి
• D.బ్రిటిష్ వారి చట్టాలను అనుసరించడం

✅ Answer: C – దేశ సార్వభౌమాధికారం మరియు వనరులపై పౌరులకే మొదటి హక్కు కాబట్టి

Explanation: పౌరులు దేశం కోసం విధులు నిర్వర్తిస్తారు, పన్నులు కడతారు. కాబట్టి రాజకీయ హక్కులు, ఉద్యోగాలు, వనరులపై సార్వభౌమ హక్కు కేవలం పౌరులకే రాజ్యాంగం కేటాయించింది.