భారత ప్రభుత్వ ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే - 6 (NFHS-6) నివేదికను అధికారికంగా విడుదల చేసింది. దేశవ్యాప్తంగా ప్రజల ఆరోగ్య పరిస్థితులను, జీవన ప్రమాణాలను అంచనా వేస్తూ కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ తాజా నివేదికను ప్రజల ముందుకు తీసుకువచ్చింది. గత సర్వేతో పోలిస్తే అనేక రంగాలలో మనం సాధించిన ప్రగతిని ఈ సర్వే స్పష్టంగా వివరిస్తోంది.
- ఎవరు: భారత ప్రభుత్వ ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ.
- ఏమిటి: 2023-24 సంవత్సరాలకు సంబంధించిన జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే - 6 (NFHS-6) నివేదిక.
- ఎక్కడ: భారతదేశం అంతటా (అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలలో).
- ఎప్పుడు: మే 29, 2026.
- ఎందుకు: దేశంలో మాతాశిశు ఆరోగ్యం, పోషకాహారం, మహిళా సాధికారత స్థాయిలను అంచనా వేసి, భవిష్యత్తు విధానాలను మరియు ఆరోగ్య పథకాలను రూపొందించడానికి.
నేపథ్యం
జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే అనేది భారతదేశంలో ప్రజల ఆరోగ్యం, కుటుంబ నియంత్రణ, పోషకాహార స్థాయిలను క్షేత్ర స్థాయిలో అంచనా వేసే ఒక అత్యంత ముఖ్యమైన సర్వే. గతంలో 2019-21 మధ్య కాలంలో నిర్వహించిన ఐదవ సర్వే (NFHS-5) అనేక కీలక విషయాలను వెల్లడించింది. ఆ నివేదిక ఆధారంగా ప్రభుత్వం అనేక ఆరోగ్య పథకాలను, పోషకాహార కార్యక్రమాలను దేశవ్యాప్తంగా అమలు చేసింది.
ఇప్పుడు తాజాగా 2023-24 సంవత్సరాలకు సంబంధించిన క్షేత్ర స్థాయి డేటాతో ఆరవ నివేదికను ప్రభుత్వం విడుదల చేసింది. ఈ సర్వే ప్రధానంగా గర్భిణీ స్త్రీల ఆరోగ్యం, చిన్నపిల్లల పోషకాహారం, మహిళల ఆర్థిక సాధికారత మరియు జీవనశైలి వ్యాధులపై దృష్టి సారించింది.
ప్రభావం
ఈ నివేదిక సామాన్య ప్రజలకు మరియు ప్రభుత్వానికి ఎంతో ముఖ్యమైనది. ఎందుకంటే మనం తీసుకుంటున్న ఆహారం, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులలో అందుతున్న సేవలు ఏ స్థాయిలో ఉన్నాయో ఇది స్పష్టంగా చెబుతుంది. ముఖ్యంగా మాతా శిశు ఆరోగ్య రక్షణలో మనం సాధించిన ప్రగతి మన రాబోయే తరాల ఆరోగ్య భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తుంది.
ఈ నివేదిక ఆధారంగానే ప్రభుత్వం భవిష్యత్తులో ఆసుపత్రుల నిర్మాణానికి, కొత్త ఆరోగ్య పథకాలకు నిధులు కేటాయిస్తుంది. ఆయుష్మాన్ భారత్ వంటి పథకాల వల్ల కుటుంబాలకు ఆరోగ్య బీమా సౌకర్యం ఏ స్థాయిలో పెరిగిందో సామాన్యులు అర్థం చేసుకోవచ్చు. దీనివల్ల ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు మరింత మెరుగుపడతాయి.
మాతృమూర్తుల ఆరోగ్య రక్షణ
గర్భిణీ స్త్రీల ఆరోగ్య రక్షణలో మనం ఎంతో మెరుగైన ఫలితాలను సాధించాము. నివేదిక ప్రకారం ఏకంగా 95.9 శాతం గర్భిణీలు క్రమం తప్పకుండా వైద్య పరీక్షలు చేయించుకున్నారు. మొదటి మూడు నెలల వ్యవధిలోనే వైద్యులను సంప్రదించిన వారి సంఖ్య 70 శాతం నుండి 76.2 శాతానికి పెరిగింది. కనీసం నాలుగు సార్లు వైద్య పరీక్షలు చేయించుకున్న తల్లుల సంఖ్య 58.5 శాతం నుండి 65.2 శాతానికి పెరిగింది. గర్భస్థ దశలో 100 రోజుల పాటు ఐరన్ మరియు ఫోలిక్ యాసిడ్ మాత్రలు వాడిన తల్లుల శాతం 44.1 నుంచి 54.9 శాతానికి పెరిగింది.
ఆసుపత్రులలో సురక్షిత ప్రసవాలు
మహిళలు ఇళ్ల వద్ద కాకుండా ఆసుపత్రులలో సురక్షితంగా ప్రసవించే శాతం గణనీయంగా పెరిగింది. ఇది 88.6 శాతం నుండి 90.6 శాతానికి చేరుకుంది. దీనివల్ల ప్రసవ సమయంలో తల్లీబిడ్డలకు ఎదురయ్యే ముప్పును వైద్యులు వెంటనే అరికట్టగలుగుతున్నారు. ప్రసవం జరిగిన రెండు రోజుల వ్యవధిలో నర్సులు లేదా వైద్యుల ద్వారా తల్లీబిడ్డలకు అందుతున్న సంరక్షణ 79.1 శాతం నుంచి 85.3 శాతానికి పెరిగింది. ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల పట్ల సామాన్య ప్రజల్లో విశ్వాసం పెరిగిందని ఈ గణాంకాలు నిరూపిస్తున్నాయి.
మహిళల సాధికారత మరియు ఇంటర్నెట్ వినియోగం
- మహిళల ఆర్థిక మరియు సామాజిక సాధికారతలో కూడా గణనీయమైన మార్పులు వచ్చాయి.
- మహిళలు సొంతంగా బ్యాంకు ఖాతాలు నిర్వహించడం, మొబైల్ ఫోన్లు వినియోగించడం బాగా పెరిగింది.
- ఇంటర్నెట్ వినియోగిస్తున్న మహిళల శాతం 33.3 నుంచి ఏకంగా 64.3 శాతానికి రెట్టింపు అయింది.
- స్వయంగా బ్యాంకు ఖాతాలు నిర్వహిస్తున్న మహిళల సంఖ్య 78.6 శాతం నుండి 89 శాతానికి చేరింది.
- సొంత మొబైల్ ఫోన్ వాడుతున్న మహిళల సంఖ్య 53.9 శాతం నుండి 63.6 శాతానికి పెరిగింది.
చిన్న పిల్లల పోషకాహారం మరియు టీకాలు
పిల్లల పోషకాహార లోపాన్ని నివారించడంలో మనం మంచి ఫలితాలను సాధించాము. ఆరు నెలల లోపు వయసు ఉన్న పిల్లలకు తల్లిపాలు ఇస్తున్న వారి శాతం 95.6 శాతంగా నమోదైంది. వయసుకు తగ్గ ఎత్తు లేకపోవడం (Stunting) 35.5 శాతం నుండి 29.3 శాతానికి తగ్గింది. ఇది పోషకాహార లోపాన్ని ఎదుర్కోవడంలో మనం సాధించిన అతిపెద్ద విజయం. తీవ్రమైన బరువు లోపం ఉన్న పిల్లల శాతం కూడా 7.7 నుండి 5.2 శాతానికి తగ్గింది.
క్విక్ ఫ్యాక్ట్: ఈ నివేదిక ప్రకారం భారతదేశపు మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు (Total Fertility Rate) 2.0 వద్ద స్థిరంగా ఉంది. ఇది జనాభా స్థిరీకరణను సూచించే అంతర్జాతీయ ప్రమాణమైన 2.1 కంటే తక్కువగా ఉండటం ఒక గొప్ప పరిణామం.
రోటావైరస్ మరియు ఇతర టీకాల పంపిణీ
చిన్న పిల్లలకు ఇచ్చే రోటావైరస్ (Rotavirus) వంటి ముఖ్యమైన టీకాల పంపిణీలో అద్భుతమైన ప్రగతి కనిపించింది. ఇది గతంలో 36.4 శాతం మాత్రమే ఉండగా, ఇప్పుడు ఏకంగా 85.4 శాతానికి చేరుకుంది. పూర్తి స్థాయిలో టీకాలు వేయించుకున్న 12-23 నెలల పిల్లల సంఖ్య 83.8 శాతం నుండి 87.1 శాతానికి పెరిగింది. తద్వారా పిల్లల్లో శ్వాసకోశ ఇబ్బందులు (ARI) మరియు అతిసారం వ్యాధి ముప్పు బాగా తగ్గింది.
ఆందోళన కలిగించే అంశాలు
అనేక సానుకూల అంశాలు ఉన్నప్పటికీ, ఈ నివేదిక కొన్ని ముఖ్యమైన సమస్యలను కూడా ఎత్తిచూపింది. ముఖ్యంగా జీవనశైలి వ్యాధులు (Non-Communicable Diseases) దేశంలో వేగంగా పెరుగుతున్నాయి. పురుషులలో ఊబకాయం 22.9 శాతం నుండి 27.3 శాతానికి పెరగగా, మహిళల్లో ఇది 24 శాతం నుండి 30.7 శాతానికి పెరిగింది. పట్టణ ప్రాంతాలలో ఈ ఊబకాయం ముప్పు మరింత ఎక్కువగా ఉంది. మహిళలలో రక్తంలో చక్కెర స్థాయిలు (మధుమేహం) 13.5 శాతం నుండి 17.8 శాతానికి పెరిగాయి.
పెరుగుతున్న సిజేరియన్ ప్రసవాలు
దేశంలో సిజేరియన్ (ఆపరేషన్) ప్రసవాలు విపరీతంగా పెరగడం మరో పెద్ద ఆందోళన. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రమాణాల ప్రకారం ఇవి 10 నుండి 15 శాతం లోపు ఉండాలి. కానీ మన దేశంలో ఈ సిజేరియన్ ప్రసవాలు 21.5 శాతం నుండి 27.2 శాతానికి పెరిగాయి. ముఖ్యంగా ప్రైవేట్ ఆసుపత్రులలో ఈ సిజేరియన్ ప్రసవాల రేటు ఏకంగా 54.1 శాతంగా నమోదు కావడం వైద్య రంగంలో నిపుణులను కలవరపెడుతోంది. పట్టణ ప్రాంతాల్లో 40 శాతం ప్రసవాలు ఆపరేషన్ ద్వారానే జరుగుతున్నాయి.
ముఖ్యమైన గణాంకాలు మరియు డేటా
నివేదికలోని ప్రధాన సారాంశాన్ని ఒకసారి గమనిస్తే:
- విద్యుత్ సదుపాయం ఉన్న గృహాల సంఖ్య దేశంలో 98.3 శాతానికి చేరుకుంది.
- ఆరోగ్య బీమా మరియు ఆర్థిక భద్రత ఉన్న వారి శాతం 41 శాతం నుండి 60.2 శాతానికి చేరుకుంది.
- 15-24 ఏళ్ల మధ్య వయసున్న మహిళల్లో సురక్షితమైన రుతుక్రమ రక్షణ సాధనాలను వాడుతున్న వారి సంఖ్య 77.6 శాతం నుంచి 79.2 శాతానికి పెరిగింది.
- ఐదు సంవత్సరాలలోపు పిల్లల్లో తక్కువ బరువు ఉన్నవారి శాతం 32.1 నుండి 31.8 శాతానికి మాత్రమే తగ్గింది. ఈ విభాగంలో మనం ఇంకా కష్టపడాల్సి ఉంది.
- పట్టణ పురుషులలో 36.3 శాతం మంది ఊబకాయంతో బాధపడుతున్నారు.
భవిష్యత్తు ప్రణాళికలు
ఈ నివేదిక ద్వారా వెల్లడైన వాస్తవాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని ప్రభుత్వం గ్రామ స్థాయిలో ప్రజల జీవనశైలి మార్పులపై అవగాహన కల్పించాల్సిన అవసరం ఉంది. కేవలం ఆసుపత్రులు నిర్మించడమే కాకుండా, ప్రజలు తీసుకునే ఆహారం, చేసే వ్యాయామం పట్ల శ్రద్ధ వహించేలా చర్యలు తీసుకోవాలి. అప్పుడే మధుమేహం, ఊబకాయం వంటి వ్యాధులను అరికట్టగలం
. చిన్న పిల్లల పోషకాహారం విషయంలో సాధించిన విజయాలను అలాగే కొనసాగిస్తూ, ప్రైవేట్ ఆసుపత్రులలో పెరుగుతున్న అనవసర సిజేరియన్ ఆపరేషన్లను నియంత్రించే దిశగా ఆరోగ్య శాఖ కఠినమైన నిబంధనలు తీసుకురావాలి. మొత్తంగా చూస్తే, ఆరోగ్య భారతదేశం దిశగా మనం ఒక అడుగు ముందుకు వేశామని ఈ సర్వే నిరూపిస్తోంది.