కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని రాయ్ సేన్ జిల్లా నుండి జాతీయ స్థాయి బృహత్తర కార్యక్రమమైన 'ఖేత్ బచావో అభియాన్' (పొలాలను రక్షించుకుందాం) ను ప్రారంభించారు. వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కోవడం, పర్యావరణహితమైన వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించడం, మరియు భూమాతను కాపాడటం ప్రధాన లక్ష్యంగా ఈ దేశవ్యాప్త ప్రచారం చేపట్టబడింది.
జూన్ 1, 2026 న ప్రారంభమైన ఈ కార్యక్రమం, జూన్ 30 వరకు ఒక నెల రోజుల పాటు దేశవ్యాప్తంగా అన్ని గ్రామాల్లో మరియు జిల్లాల్లో నిర్వహించబడుతుంది. ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులు, సుస్థిర వ్యవసాయం పై రైతులకు పూర్తి స్థాయి అవగాహన కల్పించడం, మరియు వ్యవసాయాన్ని లాభసాటిగా మార్చడం ఈ ప్రచారం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం.
- ఎవరు: కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతుల సంక్షేమ శాఖ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఈ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు.
- ఏమిటి: 'ఖేత్ బచావో అభియాన్' (Khet Bachao Abhiyan) అనే దేశవ్యాప్త వ్యవసాయ అవగాహన మరియు నేల సంరక్షణ ప్రచారం.
- ఎక్కడ: మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని రాయ్ సేన్ జిల్లా, రామసియా గ్రామంలో ప్రారంభించబడింది (ఇది దేశవ్యాప్తంగా అన్ని గ్రామాల్లో అమలు అవుతుంది).
- ఎప్పుడు: జూన్ 1, 2026 నుండి జూన్ 30, 2026 వరకు (ఒక నెల పాటు).
- ఎందుకు: నేల ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటం, విచక్షణారహితంగా రసాయన ఎరువుల వినియోగాన్ని తగ్గించడం, సహజ వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించడం మరియు నకిలీ విత్తనాలు/ఎరువుల బారి నుండి రైతులను రక్షించడం కోసం.
ఖేత్ బచావో అభియాన్
భారతదేశ వ్యవసాయ రంగంలో దీర్ఘకాలికమైన మరియు సానుకూలమైన మార్పులను తీసుకురావడానికి ఈ 'ఖేత్ బచావో అభియాన్' ఒక కీలకమైన ముందడుగు. ప్రస్తుత రోజుల్లో రైతులు కేవలం దిగుబడులు పెంచడం పైనే కాకుండా, భూమి ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడం ద్వారా సుస్థిర వ్యవసాయాన్ని (Sustainable Agriculture) సాధించాల్సిన అవసరం ఉంది.
ఈ కార్యక్రమం ముఖ్యంగా పర్యావరణ సంక్షోభం మరియు వాతావరణ మార్పుల నుండి వ్యవసాయ రంగాన్ని రక్షించడానికి తోడ్పడుతుంది. భూసారం క్షీణించడం, భూగర్భ జలాలు అడుగంటడం వంటి సమస్యలను అరికట్టడం ద్వారా రైతుల సాగు వ్యయాన్ని తగ్గించడం ఈ ప్రచారం యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశం.
రసాయన ఎరువుల వాడకాన్ని తగ్గించడం వల్ల మట్టిలోని సూక్ష్మజీవులు బతుకుతాయి, తద్వారా సహజసిద్ధంగా నేల సారవంతం అవుతుంది. అంతేకాకుండా, నకిలీ వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల నిర్మూలన ద్వారా రైతులు ఆర్థికంగా నష్టపోకుండా ఈ ప్రచారం రక్షణ కల్పిస్తుంది.
ప్రచారం యొక్క ప్రధాన లక్ష్యాలు
- సాయిల్ హెల్త్ కార్డ్స్ పంపిణీ (Soil Health Cards): ప్రతి రైతుకు తమ భూమి యొక్క భూసార పరీక్షల ఆధారంగా సాయిల్ హెల్త్ కార్డులు అందజేయడం. మట్టికి ఏ పోషకాలు అవసరమో తెలుసుకుని, తగిన మోతాదులో మాత్రమే ఎరువులు వాడేలా రైతులను ప్రోత్సహించడం.
- సహజ వ్యవసాయ ప్రోత్సాహం: రసాయన ఎరువులు మరియు పురుగుమందుల వాడకాన్ని గణనీయంగా తగ్గించి, పర్యావరణ అనుకూలమైన సహజ, సేంద్రియ వ్యవసాయ విధానాలను అలవాటు చేయడం.
- నకిలీ ఉత్పత్తుల గుర్తింపు: మార్కెట్లో ఉన్న నకిలీ విత్తనాలు, నకిలీ ఎరువులు మరియు పురుగుమందుల పట్ల రైతులలో అవగాహన కల్పించడం, వాటిని గుర్తించే విధానాలను వివరించడం.
- జల వనరుల సంరక్షణ: తక్కువ వర్షపాతం ఉన్న ప్రాంతాల్లో వాతావరణ పరిస్థితులకు తట్టుకునే ప్రత్యామ్నాయ పంటలను ప్రోత్సహించడం, ఆధునిక నీటి పారుదల పద్ధతుల గురించి శిక్షణ ఇవ్వడం.
- మహిళా సాధికారత: వ్యవసాయంలో మహిళల పాత్రను పెంచే దిశగా, స్వయం సహాయక సంఘాల (SHG) ద్వారా గ్రామీణ మహిళలకు శిక్షణ, ఆర్థిక సాయం అందించి వారి ఆదాయ మార్గాలను మెరుగుపరచడం.
నేపథ్యం మరియు ప్రస్తుత సవాళ్లు
భారతదేశంలో హరిత విప్లవం అమలు తర్వాత, వ్యవసాయ రంగంలో రసాయన ఎరువులు, సింథటిక్ పురుగుమందుల వినియోగం అనూహ్యంగా పెరిగింది. వీటి వల్ల ప్రారంభ దశలో ఆహార ధాన్యాల దిగుబడులు భారీగా పెరిగినప్పటికీ, దశాబ్దాల తరబడి కొనసాగుతున్న ఈ విధానం వల్ల భూమి తన సహజత్వాన్ని మరియు సారాన్ని కోల్పోతూ వస్తోంది. నేటి కాలంలో పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు, తీవ్రమవుతున్న వాతావరణ మార్పులు, మట్టిలో పోషకాల లోపం వ్యవసాయ రంగానికి పెను సవాళ్లుగా మారాయి.
వీటితో పాటు, వ్యవసాయ పెట్టుబడి వ్యయం విపరీతంగా పెరగడం వలన రైతులు అప్పుల పాలవుతున్నారు. ఈ ప్రమాదకర పరిస్థితులను గమనించిన కేంద్ర ప్రభుత్వం, భూమాతను రక్షించడం మరియు రైతుల హక్కులను కాపాడటం తక్షణ కర్తవ్యంగా భావించింది. అందుకే వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు, అధికారులు, మరియు రైతులను ఒకే వేదిక పైకి తీసుకువస్తూ 'ఖేత్ బచావో అభియాన్' అనే జన భాగస్వామ్య ఉద్యమానికి రూపకల్పన చేసింది.
ఇతర ప్రభుత్వ పథకాలతో అనుసంధానం
ఈ బృహత్తర కార్యక్రమాన్ని క్షేత్రస్థాయిలో మరింత సమర్థవంతంగా అమలు చేయడానికి మరియు రైతులకు గరిష్ట ప్రయోజనం చేకూర్చడానికి, కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ ప్రచారాన్ని వివిధ ప్రస్తుత వ్యవసాయ పథకాలతో అనుసంధానం చేసింది. ముఖ్యంగా వ్యవసాయం పట్ల సమగ్ర విధానాన్ని అవలంబించడానికి ఈ క్రింది పథకాలను వినియోగించుకుంటారు:
- పీఎం కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి (PM Kisan Samman Nidhi)
- కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డ్ (KCC) ప్రధాన మంత్రి ఫసల్ బీమా యోజన (Crop Insurance Scheme)
- సాయిల్ హెల్త్ కార్డ్ స్కీమ్ (Soil Health Card Scheme)
- వ్యవసాయ యాంత్రీకరణ కార్యక్రమాలు (Agricultural Mechanisation programmes)
- పప్పుధాన్యాలు మరియు నూనెగింజల మిషన్ (Pulses and Oilseeds Mission)
Quick Fact: ఈ ప్రచారంలో భాగంగా 1 నెల రోజుల పాటు ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (ICAR) మరియు కృషి విజ్ఞాన కేంద్రాల (KVK) కు చెందిన వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు, విశ్వవిద్యాలయ నిపుణులు గ్రామాల్లో స్వయంగా పర్యటించి, క్షేత్రస్థాయి ప్రదర్శనల ద్వారా రైతులకు ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులపై శిక్షణ ఇస్తారు.
ఈ కార్యక్రమాన్ని దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించడానికి భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధన మండలి (ICAR), రాష్ట్ర వ్యవసాయ శాఖలు మరియు స్థానిక ప్రజాప్రతినిధులు సమన్వయంతో పనిచేస్తున్నారు. పర్యవేక్షణ కోసం ప్రత్యేకమైన డ్యాష్బోర్డులను ఉపయోగించి గ్రామస్థాయిలో జరుగుతున్న కార్యక్రమాల పురోగతిని నమోదు చేస్తారు.
ఈ విధంగా 'ఖేత్ బచావో అభియాన్' అనేది కేవలం ఒక ప్రభుత్వ పథకంగా కాకుండా, భూమిని కాపాడుకునే ఒక గొప్ప ప్రజా ఉద్యమంగా మారే దిశగా అడుగులు వేస్తోంది. రాబోయే తరాలకు ఆరోగ్యకరమైన నేలను, భద్రతతో కూడిన ఆహారాన్ని అందించడంలో ఈ ప్రచారం కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.