భారత రాజ్యాంగ సభ కమిటీలు (Committees of Constituent Assembly)
స్వతంత్ర భారతదేశ రాజ్యాంగ నిర్మాణంలో భారత రాజ్యాంగ సభ కమిటీలు ఎంతో కీలక పాత్ర పోషించాయి. ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద లిఖిత రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించడం ఒక వ్యక్తి లేదా చిన్న బృందం వల్ల సాధ్యం కాదు. అందుకే రాజ్యాంగ సభ అనేక కమిటీలను ఏర్పాటు చేసి పనులను విభజించింది.
ఈ కమిటీలు రాజ్యాంగ రూపకల్పనను వేగవంతం చేయడమే కాకుండా శాస్త్రీయంగా, సమగ్రంగా పూర్తి చేయడంలో సహకరించాయి. ముఖ్యంగా డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ నేతృత్వంలోని ముసాయిదా కమిటీ చారిత్రాత్మక పాత్ర పోషించింది.
కమిటీల ఆవశ్యకత – ఎందుకు ఏర్పాటు చేశారు?
1946 నవంబరులో రాజ్యాంగ సభ ఏర్పడినప్పుడు, దేశ పరిపాలన, పౌర హక్కులు, కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు, న్యాయవ్యవస్థ, మైనారిటీల రక్షణ వంటి అనేక క్లిష్ట అంశాలను చర్చించి ఒక సమగ్ర రాజ్యాంగం రూపొందించాల్సి వచ్చింది.
299 మంది సభ్యులు ప్రతి అంశాన్ని ఒకే వేదికపై చర్చించడం వల్ల సమయం ఎక్కువ పట్టే అవకాశం ఉండటంతో, పనుల విభజన అవసరమైంది. అందువల్ల వివిధ అంశాలపై ప్రత్యేక నైపుణ్యం కలిగిన సభ్యులతో కమిటీలను ఏర్పాటు చేశారు.
ఈ కమిటీలు సంబంధిత అంశాలపై లోతైన అధ్యయనం చేసి నివేదికలను సిద్ధం చేసి రాజ్యాంగ సభకు సమర్పించేవి. సభ వాటిని చర్చించి ఆమోదించేది.
కమిటీల రకాలు
- ప్రధాన కమిటీలు (Major Committees) – 8
- చిన్న కమిటీలు (Minor Committees) – సుమారు 15
ప్రధాన కమిటీలు – అధ్యక్షులు మరియు పాత్ర
1. కేంద్ర అధికారాల కమిటీ
అధ్యక్షుడు: జవహర్లాల్ నెహ్రూ
కేంద్రం మరియు రాష్ట్రాల మధ్య అధికార విభజన ఎలా ఉండాలి? సమాఖ్య వ్యవస్థలో కేంద్రానికి ఎలాంటి అధికారాలు ఉండాలి? వంటి అంశాలను పరిశీలించింది. బలమైన కేంద్రం అవసరమని సిఫార్సు చేసింది.
2. కేంద్ర రాజ్యాంగ కమిటీ
అధ్యక్షుడు: జవహర్లాల్ నెహ్రూ
కేంద్ర ప్రభుత్వ నిర్మాణం, రాష్ట్రపతి ఎన్నిక విధానం, పార్లమెంట్ నిర్మాణం, కేంద్ర మంత్రివర్గ విధానాలను ఈ కమిటీ రూపొందించింది.
3. రాష్ట్రాల రాజ్యాంగ కమిటీ
అధ్యక్షుడు: సర్దార్ వల్లభభాయ్ పటేల్
రాష్ట్ర పరిపాలన, గవర్నర్ నియామకం, రాష్ట్ర శాసనసభలు, ముఖ్యమంత్రి వ్యవస్థ వంటి అంశాలను ఈ కమిటీ పరిశీలించింది.
4. రాష్ట్రాలతో చర్చల కమిటీ
అధ్యక్షుడు: జవహర్లాల్ నెహ్రూ
560కి పైగా సంస్థానాలను భారత యూనియన్లో విలీనం చేయడం, వారికి ప్రాతినిధ్యం కల్పించడం వంటి అంశాలను ఈ కమిటీ పరిశీలించింది.
5. స్టీరింగ్ కమిటీ
అధ్యక్షుడు: డాక్టర్ రాజేంద్ర ప్రసాద్
రాజ్యాంగ సభ సమావేశాలు సజావుగా సాగేందుకు సమన్వయం కల్పించడం, అజెండా ఖరారు చేయడం ఈ కమిటీ పని.
6. రూల్స్ ఆఫ్ ప్రొసీజర్ కమిటీ
అధ్యక్షుడు: డాక్టర్ రాజేంద్ర ప్రసాద్
సభా నియమాలు, ఓటింగ్ విధానం, తీర్మానాల ప్రవేశపెట్టే విధానాలను నిర్ణయించింది.
7. ప్రాథమిక హక్కులు, మైనారిటీలు, గిరిజన ప్రాంతాలపై సలహా కమిటీ
అధ్యక్షుడు: సర్దార్ వల్లభభాయ్ పటేల్
పౌర హక్కులు, మైనారిటీల రక్షణలు, గిరిజనుల హక్కులను రాజ్యాంగంలో పొందుపరచడం ఈ కమిటీ ప్రధాన పని.
ఉప కమిటీలు
- ప్రాథమిక హక్కుల ఉప కమిటీ – జె.బి. కృపలానీ
- మైనారిటీల ఉప కమిటీ – హెచ్.సి. ముఖర్జీ
- అస్సాం గిరిజన ప్రాంతాల ఉప కమిటీ – గోపీనాథ్ బార్డోలాయ్
- ఇతర గిరిజన ప్రాంతాల ఉప కమిటీ – ఎ.వి. ఠక్కర్
- నార్త్ వెస్ట్ ఫ్రాంటియర్ ట్రైబల్ ఏరియాస్ ఉప కమిటీ
8. ముసాయిదా కమిటీ (Drafting Committee)
అధ్యక్షుడు: డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్
ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన కమిటీ. ఇతర కమిటీల నివేదికల ఆధారంగా పూర్తి రాజ్యాంగానికి తుది న్యాయపరమైన ముసాయిదా రూపొందించింది.
చిన్న కమిటీలు – అధ్యక్షులు
- జాతీయ పతాక కమిటీ – డాక్టర్ రాజేంద్ర ప్రసాద్
- రాజ్యాంగ సభ కార్యకలాపాల కమిటీ – జి.వి. మౌలాంకర్
- సుప్రీం కోర్టు తాత్కాలిక కమిటీ – ఎస్. వరదాచారి
- సభా కమిటీ – పట్టాభి సీతారామయ్య
- ఆర్థిక మరియు సిబ్బంది కమిటీ – డాక్టర్ రాజేంద్ర ప్రసాద్
- క్రెడెన్షియల్స్ కమిటీ – అల్లాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్
- చీఫ్ కమీషనర్ ప్రావిన్సుల కమిటీ – పట్టాభి సీతారామయ్య
- భాషా ప్రావిన్సుల కమిటీ – ఎస్.కె. దార్
- ముసాయిదా రాజ్యాంగ పరిశీలన కమిటీ – జవహర్లాల్ నెహ్రూ
- ఆర్థిక నిబంధనల నిపుణుల కమిటీ – నళినీ రంజన్ సర్కార్
ముసాయిదా కమిటీ – పూర్తి వివరాలు
ముసాయిదా కమిటీ 1947 ఆగస్టు 29న ఏర్పడింది. భారత రాజ్యాంగానికి తుది న్యాయపరమైన రూపాన్ని ఇవ్వడం దీని ప్రధాన పని.
ముసాయిదా కమిటీ సభ్యులు
- డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ – చైర్మన్
- ఎన్. గోపాలస్వామి అయ్యంగార్
- అల్లాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్
- డాక్టర్ కె.ఎం. మున్షీ
- సయ్యద్ మహమ్మద్ సాదుల్లా
- ఎన్. మాధవ రావు
- టి.టి. కృష్ణమాచారి
ప్రత్యేక గమనిక
సర్ బి.ఎన్. రావు రాజ్యాంగ సభకు రాజ్యాంగ సలహాదారుగా పనిచేశారు. ఆయన ప్రాథమిక ముసాయిదా ఆధారంగానే ముసాయిదా కమిటీ పని ప్రారంభించింది.
అంబేద్కర్ పోరాటం
ముసాయిదా కమిటీ సభ్యులలో కొందరు రాజీనామా చేయడం, మరికొందరు మరణించడం లేదా అనారోగ్యంతో దూరంగా ఉండడం వల్ల మొత్తం బాధ్యత దాదాపు అంబేద్కర్ భుజాలపై పడింది.
ఆయన ప్రతి ఆర్టికల్ను సభలో వివరించి, సభ్యుల సందేహాలకు సమాధానాలు ఇస్తూ, అవసరమైన సవరణలు చేస్తూ రాజ్యాంగ నిర్మాణాన్ని విజయవంతంగా పూర్తి చేశారు.
కమిటీల పనితీరుపై విశ్లేషణ
సమతుల్యత
నెహ్రూ బలమైన కేంద్రాన్ని కోరుకోగా, పటేల్ రాష్ట్రాలకు స్వయం ప్రతిపత్తిని కోరుకున్నారు. చివరకు సమాఖ్య వ్యవస్థతో కూడిన బలమైన కేంద్రం ఏర్పడింది.
మైనారిటీల రక్షణ
సర్దార్ పటేల్ నాయకత్వం వల్ల మైనారిటీలలో భద్రతా భావం పెరిగింది.
వివాదాల పరిష్కారం
హిందీ జాతీయ భాష అంశంలో వచ్చిన వివాదాలను "మున్షీ-అయ్యంగార్ ఫార్ములా" ద్వారా పరిష్కరించారు.
ముగింపు
భారత రాజ్యాంగ సభ కమిటీలు దేశ నిర్మాణంలో అపూర్వమైన సేవలు అందించాయి. నెహ్రూ యొక్క ఆదర్శవాదం, పటేల్ యొక్క వాస్తవిక దృక్పథం, రాజేంద్ర ప్రసాద్ యొక్క సమన్వయం మరియు అంబేద్కర్ యొక్క అపార మేధస్సు కలిసి భారత రాజ్యాంగాన్ని ప్రపంచంలోనే గొప్ప ప్రజాస్వామ్య పత్రంగా నిలబెట్టాయి.
భారత రాజ్యాంగ సభ కమిటీలు – 20 ప్రాక్టీస్ బిట్స్
1. ముసాయిదా కమిటీకి చైర్మన్ ఎవరు?
A) సర్దార్ పటేల్
B) రాజేంద్ర ప్రసాద్
C) డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్
D) జవహర్లాల్ నెహ్రూ
సమాధానం: C – డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్
2. కేంద్ర అధికారాల కమిటీకి అధ్యక్షుడు ఎవరు?
A) నెహ్రూ
B) కె.ఎం. మున్షీ
C) మౌలాంకర్
D) పటేల్
సమాధానం: A – జవహర్లాల్ నెహ్రూ
3. ప్రధాన కమిటీల సంఖ్య ఎంత?
A) 15
B) 12
C) 8
D) 22
సమాధానం: C – 8
4. రాష్ట్రాల రాజ్యాంగ కమిటీకి అధ్యక్షుడు ఎవరు?
A) పట్టాభి సీతారామయ్య
B) సర్దార్ పటేల్
C) నెహ్రూ
D) కృపలానీ
సమాధానం: B – సర్దార్ పటేల్
5. స్టీరింగ్ కమిటీకి చైర్మన్ ఎవరు?
A) రాజేంద్ర ప్రసాద్
B) మౌలాంకర్
C) పటేల్
D) మున్షీ
సమాధానం: A – డాక్టర్ రాజేంద్ర ప్రసాద్
6. ప్రాథమిక హక్కుల సలహా కమిటీకి నాయకత్వం వహించిన వారు ఎవరు?
A) అంబేద్కర్
B) సర్దార్ పటేల్
C) నెహ్రూ
D) అల్లాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్
సమాధానం: B – సర్దార్ పటేల్
7. ముసాయిదా కమిటీలో మొత్తం సభ్యులు ఎంత మంది?
A) 5
B) 7
C) 9
D) 11
సమాధానం: B – 7
8. ముసాయిదా కమిటీలో సభ్యుడు కాని వారు ఎవరు?
A) కె.ఎం. మున్షీ
B) గోపాలస్వామి అయ్యంగార్
C) జవహర్లాల్ నెహ్రూ
D) సాదుల్లా
సమాధానం: C – జవహర్లాల్ నెహ్రూ
9. ప్రాథమిక హక్కుల ఉప కమిటీ చైర్మన్ ఎవరు?
A) హెచ్.సి. ముఖర్జీ
B) జె.బి. కృపలానీ
C) గోపీనాథ్ బార్డోలాయ్
D) ఎ.వి. ఠక్కర్
సమాధానం: B – జె.బి. కృపలానీ
10. మైనారిటీల ఉప కమిటీకి అధ్యక్షుడు ఎవరు?
A) పటేల్
B) రాజేంద్ర ప్రసాద్
C) హెచ్.సి. ముఖర్జీ
D) ఫ్రాంక్ ఆంథోనీ
సమాధానం: C – హెచ్.సి. ముఖర్జీ
11. డి.పి. ఖైతాన్ స్థానంలో ముసాయిదా కమిటీలో చేరిన వారు ఎవరు?
A) టి.టి. కృష్ణమాచారి
B) ఎన్. మాధవ రావు
C) అల్లాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్
D) బి.ఎన్. రావు
సమాధానం: A – టి.టి. కృష్ణమాచారి
12. బి.ఎల్. మిట్టర్ స్థానంలో చేరిన వారు ఎవరు?
A) మున్షీ
B) కృష్ణమాచారి
C) ఎన్. మాధవ రావు
D) సాదుల్లా
సమాధానం: C – ఎన్. మాధవ రావు
13. రాష్ట్రాలతో చర్చల కమిటీకి అధ్యక్షుడు ఎవరు?
A) పటేల్
B) నెహ్రూ
C) వి.పి. మీనన్
D) మౌంట్ బాటన్
సమాధానం: B – జవహర్లాల్ నెహ్రూ
14. జాతీయ పతాక కమిటీకి చైర్మన్ ఎవరు?
A) నెహ్రూ
B) అంబేద్కర్
C) రాజేంద్ర ప్రసాద్
D) కృపలానీ
సమాధానం: C – డాక్టర్ రాజేంద్ర ప్రసాద్
15. రాజ్యాంగ సభ కార్యకలాపాల కమిటీకి అధ్యక్షుడు ఎవరు?
A) జి.వి. మౌలాంకర్
B) పట్టాభి సీతారామయ్య
C) మున్షీ
D) వరదాచారి
సమాధానం: A – జి.వి. మౌలాంకర్
16. ప్రాథమిక ముసాయిదా రూపొందించిన రాజ్యాంగ సలహాదారు ఎవరు?
A) అంబేద్కర్
B) బి.ఎన్. రావు
C) అల్లాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్
D) ఎం.ఎన్. రాయ్
సమాధానం: B – బి.ఎన్. రావు
17. రూల్స్ ఆఫ్ ప్రొసీజర్ కమిటీకి చైర్మన్ ఎవరు?
A) రాజేంద్ర ప్రసాద్
B) నెహ్రూ
C) మౌలాంకర్
D) పటేల్
సమాధానం: A – డాక్టర్ రాజేంద్ర ప్రసాద్
18. భాషా ప్రావిన్సుల కమిటీకి అధ్యక్షుడు ఎవరు?
A) ఫజల్ అలీ
B) ఎస్.కె. దార్
C) పట్టాభి సీతారామయ్య
D) జెవిపి కమిటీ
సమాధానం: B – ఎస్.కె. దార్
19. అస్సాం గిరిజన ప్రాంతాల ఉప కమిటీకి నాయకత్వం వహించిన వారు ఎవరు?
A) ఎ.వి. ఠక్కర్
B) సాదుల్లా
C) గోపీనాథ్ బార్డోలాయ్
D) మున్షీ
సమాధానం: C – గోపీనాథ్ బార్డోలాయ్
20. సుప్రీం కోర్టు తాత్కాలిక కమిటీకి చైర్మన్ ఎవరు?
A) ఎస్. వరదాచారి
B) బి.ఎన్. రావు
C) నళినీ రంజన్ సర్కార్
D) అల్లాడి కృష్ణస్వామి అయ్యర్
సమాధానం: A – ఎస్. వరదాచారి