సహజీవనం (Symbiosis) అనేది పర్యావరణ వ్యవస్థలో (Ecology) అత్యంత కీలకమైన అంశం. జీవశాస్త్రం (Biology) చదివే ప్రతి విద్యార్థికి, ముఖ్యంగా NEET వంటి పోటీ పరీక్షలకు సన్నద్ధమయ్యే అభ్యర్థులకు ఈ టాపిక్ పై పూర్తి పట్టు ఉండాలి.
రెండు భిన్న జాతుల జీవులు ఒకదానితో ఒకటి ఎలా కలిసి జీవిస్తాయి, వాటి మధ్య ఉండే అన్యోన్యాశ్రయ సహజీవనం (Mutualism), సహభోజిత్వం (Commensalism), పరాన్నజీవిత్వం (Parasitism) వంటి సంబంధాలు ఆవరణ వ్యవస్థ సమతుల్యతను ఎలా కాపాడుతాయి అనేది పర్యావరణ శాస్త్రంలో చాలా ముఖ్యం. NCERT (6 నుండి 12వ తరగతి) సిలబస్ ఆధారంగా మరియు గత పరీక్షల (Previous Exams) సరళిలో రూపొందించిన ఈ 30 ప్రశ్నల ఆబ్జెక్టివ్ క్విజ్ మీకు ఈ క్లిష్టమైన జీవశాస్త్ర భావనలను సులభంగా అర్థం చేసుకుని, పరీక్షల్లో అత్యధిక మార్కులు సాధించడానికి ఎంతగానో సహాయపడుతుంది.
Quiz topic:Symbiosis (సహజీవనం)
Subject:Biology (జీవశాస్త్రం)
Total questions:30
Time duration:25 minutes
Total marks:30
1. రెండు వేర్వేరు జాతులకు చెందిన జీవులు భౌతికంగా కలిసి జీవించే ప్రక్రియను ఏమంటారు?
- A.పోటీ (Competition)
- B.సహజీవనం (Symbiosis)
- C.విచ్ఛిన్నం (Decomposition)
- D.పరభక్షకత్వం (Predation)
✅ Answer: B – సహజీవనం (Symbiosis)
Explanation: భిన్న జాతులకు చెందిన రెండు జీవుల మధ్య ఉండే సుదీర్ఘమైన మరియు దగ్గరి సంబంధాన్ని సహజీవనం అంటారు. ఈ పదాన్ని హెన్రిచ్ అంటోన్ డి బారీ ప్రతిపాదించారు.
2. రెండు జీవులకూ ప్రయోజనం చేకూరే సహజీవన సంబంధాన్ని ఏమని పిలుస్తారు?
- A.పరాన్నజీవిత్వం (Parasitism)
- B.కమెన్సలిజం (Commensalism)
- C.మ్యూచువలిజం (Mutualism)
- D.ఎమెన్సలిజం (Amensalism)
✅ Answer: C – మ్యూచువలిజం (Mutualism)
Explanation: మ్యూచువలిజం లేదా అన్యోన్యాశ్రయ సహజీవనం (+, +) లో రెండు జాతుల జీవులకూ సమానమైన ప్రయోజనం చేకూరుతుంది. దీనికి ఉదాహరణ లైకెన్లు.
3. లైకెన్లు (Lichens) ఏ రెండు జీవుల మధ్య ఏర్పడే సహజీవనానికి ఉదాహరణ?
- A.బ్యాక్టీరియా మరియు వైరస్
- B.శైవలాలు మరియు శిలీంధ్రాలు (Algae & Fungi)
- C.మొక్కలు మరియు జంతువులు
- D.శిలీంధ్రాలు మరియు బ్యాక్టీరియా
✅ Answer: B – శైవలాలు మరియు శిలీంధ్రాలు (Algae & Fungi)
Explanation: లైకెన్లలో శైవలం కిరణజన్య సంయోగక్రియ ద్వారా ఆహారాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తే, శిలీంద్రం దానికి ఆశ్రయం మరియు ఖనిజాలను అందిస్తుంది. ఇది మ్యూచువలిజం కు ఉదాహరణ.
4. ఒక జీవికి ప్రయోజనం కలిగి, రెండవ దానికి లాభం కానీ నష్టం కానీ లేని బంధాన్ని ఏమంటారు?
- A.కమెన్సలిజం (Commensalism)
- B.మ్యూచువలిజం (Mutualism)
- C.పరాన్నజీవిత్వం (Parasitism)
- D.ఎమెన్సలిజం (Amensalism)
✅ Answer: A – కమెన్సలిజం (Commensalism)
Explanation: సహభోజిత్వం లేదా కమెన్సలిజం (+, 0) లో ఒక జీవి లాభపడుతుంది, కానీ రెండవ జీవిపై ఎలాంటి ప్రభావం ఉండదు. ఉదాహరణ: చెట్లపై పెరిగే ఆర్కిడ్స్.
5. పరాన్నజీవిత్వం (Parasitism) లో జీవుల మధ్య సంబంధాన్ని ఎలా సూచిస్తారు?
- A.(+, +)
- B.(+, 0)
- C.(+, -)
- D.(-, -)
✅ Answer: C – (+, -)
Explanation: పరాన్నజీవిత్వంలో పరాన్నజీవికి ప్రయోజనం (+) కలుగుతుంది, కానీ ఆతిథ్య జీవి (Host) నష్టపోతుంది (-). ఉదాహరణకు మనుషులలో పేలు.
6. లెగ్యుమినస్ (పప్పుధాన్యాల) మొక్కల వేర్లలో ఉండి నత్రజని స్థాపన చేసే బ్యాక్టీరియా ఏది?
- A.లాక్టోబాసిల్లస్
- B.అజటోబాక్టర్
- C.స్ట్రెప్టోకోకస్
- D.రైజోబియం (Rhizobium)
✅ Answer: D – రైజోబియం (Rhizobium)
Explanation: రైజోబియం బ్యాక్టీరియా మొక్కల వేర్ల బుడిపెల్లో ఉండి వాతావరణంలోని నత్రజనిని మొక్కలకు అందిస్తుంది. ప్రతిగా మొక్క నుండి ఆహారం పొందుతుంది (మ్యూచువలిజం).
7. ఎమెన్సలిజం (Amensalism) అనగానేమి?
- A.రెండు జీవులూ నష్టపోవడం
- B.ఒక జీవికి నష్టం, మరొకదానికి ఎలాంటి ప్రభావం లేకపోవడం
- C.రెండు జీవులూ లాభపడటం
- D.ఒక దానికి లాభం, మరొక దానికి నష్టం
✅ Answer: B – ఒక జీవికి నష్టం, మరొకదానికి ఎలాంటి ప్రభావం లేకపోవడం
Explanation: ఎమెన్సలిజం (-, 0) లో ఒక జీవి విడుదల చేసే రసాయనాల వల్ల ఇంకో జీవి నశిస్తుంది. కానీ మొదటి జీవికి ఎలాంటి లాభం లేదా నష్టం ఉండదు.
8. పెన్సిలియం (Penicillium) శిలీంద్రం చుట్టూ బ్యాక్టీరియా పెరగలేకపోవడం ఏ రకమైన సంబంధం?
- A.ఎమెన్సలిజం
- B.కమెన్సలిజం
- C.మ్యూచువలిజం
- D.పరాన్నజీవిత్వం
✅ Answer: A – ఎమెన్సలిజం
Explanation: పెన్సిలియం స్రవించే యాంటీబయాటిక్ వల్ల బ్యాక్టీరియా చనిపోతుంది, కానీ పెన్సిలియానికి దీనివల్ల ప్రయోజనం ఉండదు. ఇది ఎమెన్సలిజంకు ఉత్తమ ఉదాహరణ.
9. పెద్ద చెట్ల కొమ్మలపై ఆశ్రయం కోసం పెరిగే ఆర్కిడ్స్ (Epiphytes) వేటికి ఉదాహరణ?
- A.మ్యూచువలిజం
- B.పరాన్నజీవిత్వం
- C.సహభోజిత్వం (Commensalism)
- D.పోటీ
✅ Answer: C – సహభోజిత్వం (Commensalism)
Explanation: ఆర్కిడ్స్ సూర్యరశ్మి కోసం చెట్లపై పెరుగుతాయి కానీ చెట్టు నుండి పోషకాలను తీసుకోవు. దీని వల్ల చెట్టుకు లాభం/నష్టం ఉండదు. ఇది కమెన్సలిజం.
10. "మైకోరైజా" (Mycorrhiza) అనేది ఏ జీవుల మధ్య ఏర్పడే సహజీవన బంధం?
- A.బ్యాక్టీరియా మరియు మొక్కల ఆకులు
- B.శిలీంధ్రాలు మరియు ఉన్నత శ్రేణి మొక్కల వేర్లు
- C.శైవలాలు మరియు శిలీంధ్రాలు
- D.జంతువులు మరియు మొక్కలు
✅ Answer: B – శిలీంధ్రాలు మరియు ఉన్నత శ్రేణి మొక్కల వేర్లు
Explanation: మొక్కల వేర్లలో శిలీంధ్రాలు (Fungi) ఉండి నేల నుండి భాస్వరాన్ని గ్రహించి ఇస్తాయి. మొక్కలు శిలీంద్రానికి కార్బోహైడ్రేట్లను అందిస్తాయి (మ్యూచువలిజం).
11. పశువులు గడ్డి మేస్తున్నప్పుడు వాటి వెంటే ఉండి కీటకాలను తినే కొంగల (Cattle Egret) బంధం?
- A.కమెన్సలిజం (Commensalism)
- B.మ్యూచువలిజం
- C.ఎమెన్సలిజం
- D.పరాన్నజీవిత్వం
✅ Answer: A – కమెన్సలిజం (Commensalism)
Explanation: పశువులు కదులుతున్నప్పుడు గడ్డిలో దాగున్న కీటకాలు బయటకు వస్తాయి, వాటిని కొంగలు తింటాయి. దీనివల్ల పశువులకు ఎలాంటి ప్రయోజనం ఉండదు.
12. "కస్కుటా" (Cuscuta) అనే మొక్క ఇతర మొక్కల మీద పెరగడం ఏ రకమైన సంబంధం?
- A.మ్యూచువలిజం
- B.కమెన్సలిజం
- C.పరాన్నజీవిత్వం (Parasitism)
- D.సహజీవనం కాదు
✅ Answer: C – పరాన్నజీవిత్వం (Parasitism)
Explanation: కస్కుటా (బంగారు తీగ) అనేది ఆకులు లేని పరాన్నజీవి మొక్క. ఇది ఇతర చెట్ల మీద పడి వాటిలోని పోషకాలను పూర్తిగా పీల్చుకుంటుంది.
13. బ్రూడ్ పారాసైటిజం (Brood Parasitism) కు అద్భుతమైన ఉదాహరణ ఏది?
- A.కోకిల మరియు కాకి
- B.సింహం మరియు జింక
- C.షార్క్ మరియు రెమోరా చేప
- D.తేనెటీగ మరియు పువ్వు
✅ Answer: A – కోకిల మరియు కాకి
Explanation: కోకిల తన గుడ్లను కాకి గూటిలో పెడుతుంది. కాకి వాటిని తన సొంత గుడ్లుగా భావించి పొదుగుతుంది. పక్షులలో కనిపించే దీనిని బ్రూడ్ పారాసైటిజం అంటారు.
14. క్లౌన్ ఫిష్ (Clownfish) మరియు సీ అనిమోన్ (Sea Anemone) మధ్య ఉండే సంబంధం?
- A.ఎమెన్సలిజం
- B.కమెన్సలిజం (Commensalism)
- C.పరాన్నజీవిత్వం
- D.పరభక్షకత్వం
✅ Answer: B – కమెన్సలిజం (Commensalism)
Explanation: విషపూరితమైన టెంటకిల్స్ (స్పర్శకాలు) ఉన్న సీ అనిమోన్ మధ్యలో క్లౌన్ ఫిష్ దాక్కొని రక్షణ పొందుతుంది. అనిమోన్ కు దీనివల్ల నష్టం/లాభం ఉండదు (NCERT).
15. పూల మొక్కలు కీటకాలకు మకరందాన్ని అందించి, పరాగసంపర్కం చేయించుకోవడం దీనికి ఉదాహరణ?
- A.మ్యూచువలిజం (Mutualism)
- B.కమెన్సలిజం
- C.ఎమెన్సలిజం
- D.పరాన్నజీవిత్వం
✅ Answer: A – మ్యూచువలిజం (Mutualism)
Explanation: మొక్కలకు పునరుత్పత్తి (పరాగసంపర్కం) జరగడానికి, మరియు కీటకాలకు ఆహారం (మకరందం) లభించడానికి ఏర్పడిన రెండు వైపులా లాభదాయకమైన బంధం ఇది.
16. మనుషుల్లో మలేరియా వ్యాధిని కలిగించే ప్లాస్మోడియం (Plasmodium) ఏ రకమైన జీవి?
- A.బాహ్య పరాన్నజీవి (Ectoparasite)
- B.అంతర పరాన్నజీవి (Endoparasite)
- C.సహభోజి (Commensal)
- D.విచ్ఛిన్నకారి (Decomposer)
✅ Answer: B – అంతర పరాన్నజీవి (Endoparasite)
Explanation: ప్లాస్మోడియం మానవ శరీరంలోని ఎర్ర రక్త కణాలు, కాలేయంలో ఉండి వ్యాధిని కలుగజేస్తుంది. శరీర అంతర్భాగంలో ఉండే పరాన్నజీవులను ఎండోపారాసైట్స్ అంటారు.
17. పోటీ (Competition) విధానంలో జీవుల మధ్య సంబంధాన్ని ఎలా సూచిస్తారు?
- A.(+, +)
- B.(+, -)
- C.(-, -)
- D.(0, 0)
✅ Answer: C – (-, -)
Explanation: పరిమితమైన ఆహారం, వనరుల కోసం రెండు జాతుల మధ్య పోరాటం (Competition) జరిగినప్పుడు రెండు జీవులూ నష్టపోతాయి, వాటి శక్తి వృధా అవుతుంది.
18. షార్క్ చేపల శరీరానికి అతుక్కొని ప్రయాణించే 'రెమోరా' (Remora) చేపల బంధం ఏది?
- A.పరాన్నజీవిత్వం
- B.సహభోజిత్వం (Commensalism)
- C.ఎమెన్సలిజం
- D.మ్యూచువలిజం
✅ Answer: B – సహభోజిత్వం (Commensalism)
Explanation: రెమోరా చేపలు షార్క్ మిగిల్చిన ఆహారం తింటాయి మరియు రక్షణ పొందుతాయి. దీనివల్ల షార్క్ చేపకు ఎలాంటి ప్రయోజనం లేదా నష్టం జరగదు.
19. జీవావరణంలో పరిణామ క్రమంలో చోటుచేసుకున్న కో-ఎవల్యూషన్ (Co-evolution) కు ఉదాహరణ?
- A.అత్తి పండ్లు (Fig) మరియు కందిరీగ (Wasp)
- B.పులి మరియు జింక
- C.కుక్క మరియు పేలు
- D.మానవుడు మరియు మలేరియా దోమ
✅ Answer: A – అత్తి పండ్లు (Fig) మరియు కందిరీగ (Wasp)
Explanation: అత్తి చెట్ల పరాగసంపర్కం కేవలం ఒక ప్రత్యేక జాతి కందిరీగల ద్వారానే జరుగుతుంది. అవి కలిసి పరిణామం చెందాయి. ఇది తీవ్రమైన మ్యూచువలిజం (NCERT).
20. మానవ పేగులలో నివసిస్తూ విటమిన్ K ను ఉత్పత్తి చేసే ఈ.కోలి (E.coli) బ్యాక్టీరియాది ఏ బంధం?
- A.పరాన్నజీవిత్వం
- B.మ్యూచువలిజం (Mutualism)
- C.ఎమెన్సలిజం
- D.కమెన్సలిజం
✅ Answer: B – మ్యూచువలిజం (Mutualism)
Explanation: గట్ ఫ్లోరా (Gut flora) మన ఆహారాన్ని తీసుకుని, మనకు అవసరమైన విటమిన్లను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఇది ఇద్దరికీ లాభం చేకూర్చే మ్యూచువలిజం.
21. "పోటీ మినహాయింపు సూత్రం" (Competitive Exclusion Principle) ను ప్రతిపాదించినది ఎవరు?
- A.చార్లెస్ డార్విన్
- B.గాస్ (G.F. Gause)
- C.మెండెల్
- D.అలెగ్జాండర్ వాన్ హంబోల్ట్
✅ Answer: B – గాస్ (G.F. Gause)
Explanation: ఒకే వనరు కోసం పోటీపడే రెండు జాతులు నిరవధికంగా కలిసి జీవించలేవని, బలహీనమైన జాతి అంతరించిపోతుందని గాస్ సిద్ధాంతం చెబుతుంది.
22. వాతావరణ కాలుష్యాన్ని సూచించే సహజ ఇండికేటర్లు (Natural Indicators) గా వేటిని పరిగణిస్తారు?
- A.శైవలాలు
- B.లైకెన్లు (Lichens)
- C.పుట్టగొడుగులు
- D.ఆర్కిడ్స్
✅ Answer: B – లైకెన్లు (Lichens)
Explanation: సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ (SO2) వంటి కాలుష్యం ఉన్న ప్రాంతాల్లో లైకెన్లు పెరగవు. కాబట్టి వీటిని మంచి కాలుష్య సూచికలుగా జీవశాస్త్రంలో పరిగణిస్తారు.
23. పగడపు దిబ్బలు (Coral Reefs) ఏ రెండు జీవుల అద్భుతమైన సహజీవనానికి నిదర్శనం?
- A.కోరల్ పాలిప్స్ మరియు జూక్సాంథెల్లే శైవలాలు
- B.చేపలు మరియు పీతలు
- C.శిలీంధ్రాలు మరియు బ్యాక్టీరియా
- D.ఆక్టోపస్ మరియు నత్తలు
✅ Answer: A – కోరల్ పాలిప్స్ మరియు జూక్సాంథెల్లే శైవలాలు
Explanation: జూక్సాంథెల్లే అనే సూక్ష్మ శైవలాలు కిరణజన్య సంయోగక్రియ ద్వారా కోరల్స్ కు ఆహారం మరియు రంగును అందిస్తాయి. ఇది మ్యూచువలిజం.
24. కణాలలోని మైటోకాండ్రియా మరియు క్లోరోప్లాస్ట్ల పుట్టుకను వివరించే ఎండోసింబయోటిక్ సిద్ధాంతం దేనికి సంబంధించినది?
- A.కణ విభజన
- B.సహజీవన పరిణామం (Symbiotic Evolution)
- C.డీఎన్ఏ ఉత్పరివర్తనం
- D.కిరణజన్య సంయోగక్రియ
✅ Answer: B – సహజీవన పరిణామం (Symbiotic Evolution)
Explanation: ప్రాచీన కాలంలో స్వేచ్ఛగా జీవించే బ్యాక్టీరియాలు ఇతర పెద్ద కణాల్లోకి ప్రవేశించి సహజీవనం చేయడం ద్వారా యూకారియోటిక్ కణాలు ఏర్పడ్డాయని ఈ థియరీ చెబుతుంది.
25. సముద్ర జీవులైన హెర్మిట్ క్రాబ్ (Hermit Crab) మరియు సీ అనిమోన్ ల మధ్య బంధం?
- A.మ్యూచువలిజం (Mutualism)
- B.ఎమెన్సలిజం
- C.పరాన్నజీవిత్వం
- D.పోటీ
✅ Answer: A – మ్యూచువలిజం (Mutualism)
Explanation: హెర్మిట్ క్రాబ్ షెల్ పైన సీ అనిమోన్ అతుక్కుని ఉంటుంది. క్రాబ్ కి అనిమోన్ నుండి రక్షణ లభిస్తుంది, అనిమోన్ కి ప్రయాణం మరియు మిగిలిన ఆహారం దక్కుతుంది.
26. ఆతిథ్య జీవి (Host) శరీరం వెలుపల రక్తం లేదా పోషకాలు పీల్చుకునే జీవులను ఏమంటారు?
- A.ఎండోపారాసైట్స్
- B.ఎక్టోపారాసైట్స్ (Ectoparasites)
- C.విచ్ఛిన్నకారులు
- D.ఆటోట్రోఫ్స్
✅ Answer: B – ఎక్టోపారాసైట్స్ (Ectoparasites)
Explanation: జలగలు (Leeches), పేలు (Ticks) వంటివి ఆతిథ్య జీవి శరీరానికి వెలుపల ఉండి రక్తాన్ని పీల్చుకుంటాయి కాబట్టి వీటిని బాహ్య పరాన్నజీవులు అంటారు.
27. సముద్ర ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడం వల్ల కోరల్స్ మరియు శైవలాల సహజీవనం దెబ్బతినడాన్ని ఏమంటారు?
- A.కోరల్ బ్లీచింగ్ (Coral Bleaching)
- B.బయోమాగ్నిఫికేషన్
- C.యూట్రోఫికేషన్
- D.ఓజోన్ క్షీణత
✅ Answer: A – కోరల్ బ్లీచింగ్ (Coral Bleaching)
Explanation: వాతావరణ మార్పుల వల్ల ఒత్తిడికి గురై పగడపు దిబ్బలు తమలోని జూక్సాంథెల్లే శైవలాన్ని వదిలేస్తాయి, దీంతో అవి తెల్లగా మారిపోయి ప్రాణాలు కోల్పోతాయి.
28. వాల్నట్ (Black Walnut) చెట్టు జుగ్లోన్ రసాయనాన్ని విడుదల చేసి తన చుట్టూ మొక్కల పెరుగుదలను ఆపడం ఏ బంధం?
- A.మ్యూచువలిజం
- B.పరాన్నజీవిత్వం
- C.ఎమెన్సలిజం (Amensalism)
- D.కమెన్సలిజం
✅ Answer: C – ఎమెన్సలిజం (Amensalism)
Explanation: అల్లోపతిక్ రసాయనాలను విడుదల చేయడం ద్వారా ఒక మొక్క ఇతర మొక్కలకు హాని (-, 0) చేయడాన్ని జీవావరణ శాస్త్రంలో ఎమెన్సలిజం అంటారు.
29. సీతాకోక చిలుక (Butterfly) మరియు పువ్వుల మధ్య గల సంబంధం?
- A.కమెన్సలిజం
- B.మ్యూచువలిజం (Mutualism)
- C.ఎమెన్సలిజం
- D.పరాన్నజీవిత్వం
✅ Answer: B – మ్యూచువలిజం (Mutualism)
Explanation: సీతాకోక చిలుకకు మకరందం ఆహారంగా లభిస్తుంది, పువ్వుకు పరాగసంపర్కం ద్వారా జాతి అభివృద్ధి జరుగుతుంది. ఇద్దరికీ లాభం.
30. జూక్లోరెల్లే (Zoochlorellae) అనే శైవలం మరియు హైడ్రా (Hydra) మధ్య సంబంధం దేనికి ఉదాహరణ?
- A.మ్యూచువలిజం (Mutualism)
- B.పరాన్నజీవిత్వం
- C.కమెన్సలిజం
- D.ఎమెన్సలిజం
✅ Answer: A – మ్యూచువలిజం (Mutualism)
Explanation: జూక్లోరెల్లే శైవలం హైడ్రా కణాలలో ఉండి కిరణజన్య సంయోగక్రియ ద్వారా ఆహారాన్ని అందిస్తుంది. హైడ్రా దానికి నత్రజని వ్యర్థాలను, ఆశ్రయాన్ని అందిస్తుంది.