భారతదేశం మరియు ఒమన్ దేశాల మధ్య ద్వైపాక్షిక వాణిజ్య సంబంధాలలో ఒక నూతన శకానికి నాంది పలికేలా చారిత్రాత్మక సమగ్ర ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం (Comprehensive Economic Partnership Agreement - CEPA) అధికారికంగా అమలులోకి వచ్చింది. జూన్ 1, 2026 నుండి అమల్లోకి వచ్చిన ఈ కీలక ఒప్పందం రెండు దేశాల మధ్య వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు మరియు వ్యూహాత్మక సహకారాన్ని మరింత బలోపేతం చేయనుంది.
2025 డిసెంబర్లో కుదిరిన ఈ మైలురాయి ఒప్పందం ద్వారా భారతదేశం నుండి ఎగుమతి అయ్యే 99 శాతంకు పైగా వస్తువులకు ఒమన్ మార్కెట్లో సుంకం లేని (duty-free) ప్రవేశం లభించనుంది. భారత కేంద్ర వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి పీయూష్ గోయల్ మరియు భారత్లోని ఒమన్ రాయబారి ఇస్సా సలేహ్ అల్ షిబానీ ఈ ఒప్పందం అమలును లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. దీనిలో భాగంగా ముంబై, చెన్నై, మరియు కోల్కతా పోర్టుల నుండి వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు, రత్నాలు మరియు ఆభరణాల తొలి ఎగుమతులను జెండా ఊపి ప్రారంభించారు.
భారత్-ఒమన్ ఆర్థిక ఒప్పందం
- ఎవరు: భారతదేశం మరియు ఒమన్ సుల్తానేట్ మధ్య ఈ ఒప్పందం కుదిరింది. భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ, ఒమన్ సుల్తాన్ హైతం బిన్ తారిక్ సమక్షంలో దీనికి అంకురార్పణ జరిగింది.
- ఏమిటి: రెండు దేశాల మధ్య వాణిజ్యాన్ని, సేవలను పెంపొందించే అత్యంత కీలకమైన 'సమగ్ర ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం' (CEPA).
- ఎక్కడ: 2025 డిసెంబర్లో ఒమన్ రాజధాని మస్కట్లో సంతకాలు జరగ్గా, ముంబై మరియు చెన్నై వంటి భారతీయ ప్రధాన ఓడరేవుల నుండి వాణిజ్య లావాదేవీల ద్వారా ఇది అధికారికంగా అమల్లోకి వచ్చింది.
- ఎప్పుడు: డిసెంబర్ 18, 2025న ఈ ఒప్పందంపై సంతకాలు జరగ్గా, జూన్ 1, 2026 నుండి ఇది పూర్తిస్థాయిలో అమల్లోకి వచ్చింది.
- ఎందుకు: ఇరు దేశాల మధ్య పన్నుల భారాన్ని తగ్గించి ఉపాధి అవకాశాలను పెంచడానికి, ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాన్ని బలోపేతం చేయడానికి, మరియు పశ్చిమాసియాలో భారత్కు సురక్షితమైన వాణిజ్య మార్గాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి.
ఒప్పందం వెనుక ఉన్న నేపథ్యం
భారతదేశం మరియు ఒమన్ మధ్య దశాబ్దాలుగా బలమైన చారిత్రక, సాంస్కృతిక మరియు వాణిజ్య సంబంధాలు ఉన్నాయి. గల్ఫ్ కోఆపరేషన్ కౌన్సిల్ (GCC) దేశాలలో భారతదేశానికి ఒమన్ రెండవ అతిపెద్ద వాణిజ్య భాగస్వామిగా కొనసాగుతోంది. గత కొన్నేళ్లుగా రెండు దేశాల మధ్య ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం స్థిరమైన వృద్ధిని నమోదు చేస్తోంది. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో 10.61 బిలియన్ డాలర్లుగా ఉన్న ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం, 2025-26 నాటికి 5.41 శాతం వృద్ధితో 11.18 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుంది.
ఈ నేపథ్యంలో వాణిజ్య బంధాన్ని మరింత ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లే దిశగా 2025 డిసెంబర్ 18న మస్కట్లో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ, ఒమన్ సుల్తాన్ హైతం బిన్ తారిక్ సమక్షంలో CEPA ఒప్పందంపై ఇరు దేశాలు సంతకాలు చేశాయి. గతంలో అమెరికాతో 2006లో వాణిజ్య ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న తర్వాత, ఒమన్ మరొక దేశంతో చేసుకున్న తొలి ద్వైపాక్షిక వాణిజ్య ఒప్పందం ఇదే కావడం గమనార్హం. రెండు దేశాల అంతర్గత న్యాయ మరియు పాలనాపరమైన ప్రక్రియలన్నీ పూర్తి కావడంతో, ఎట్టకేలకు జూన్ 1, 2026న ఈ ఒప్పందం పూర్తిస్థాయిలో అమల్లోకి వచ్చింది.
ఈ ఒప్పందం ఎందుకు అత్యంత కీలకం?
భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు, ముఖ్యంగా సూక్ష్మ, చిన్న మరియు మధ్య తరహా పరిశ్రమలకు (MSMEs) ఈ ఒప్పందం ఎనలేని ప్రయోజనాలను చేకూర్చనుంది. CEPA అమల్లోకి రాకముందు 'మోస్ట్ ఫేవర్డ్ నేషన్' (MFN) నిబంధనల కింద కేవలం 15.33 శాతం భారతీయ వస్తువులకు మాత్రమే ఒమన్లో పన్ను మినహాయింపు ఉండేది.
కానీ ఇప్పుడు ఈ ఒప్పందం ద్వారా, భారతదేశం నుండి ఎగుమతి అయ్యే 99.38 శాతం వస్తువులకు (ఒమన్ టారిఫ్ లైన్లలో 98.08 శాతం) ఎలాంటి కస్టమ్స్ సుంకాలు లేకుండానే ఒమన్ మార్కెట్లోకి ప్రవేశం లభిస్తుంది. దీనివల్ల దాదాపు 28 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన ఒమన్ దిగుమతి మార్కెట్లో భారతీయ వస్తువులు మరింత చౌకగా మరియు పోటీగా నిలుస్తాయి.
అదే సమయంలో భారతదేశ రైతులు మరియు స్థానిక మార్కెట్ను రక్షించేందుకు రబ్బరు, సుగంధ ద్రవ్యాలు, పండ్లు, కూరగాయలు, పాడి ఉత్పత్తులు వంటి కీలకమైన వ్యవసాయ రంగాలను ఈ సుంకాల తగ్గింపు నుండి మినహాయించారు.
రంగాల వారీగా లాభాలు మరియు వ్యూహాత్మక ప్రయోజనాలు
ఈ సుంకాల రద్దు కారణంగా వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు, వస్త్రాలు, రత్నాలు మరియు ఆభరణాలు, ఇంజనీరింగ్ వస్తువులు, తోలు, పాదరక్షలు మరియు ఆటోమొబైల్స్ వంటి కార్మిక-ఆధారిత రంగాలకు విపరీతమైన లాభాలు చేకూరుతాయి. మందుల రంగంలో చోటుచేసుకున్న ఒక ముఖ్యమైన పరిణామం ఏమిటంటే, గ్లోబల్ రెగ్యులేటర్లచే (USFDA, EMA తదితర) ఆమోదించబడిన భారతీయ మందులకు ఒమన్ మార్కెట్లో కేవలం 90 రోజుల్లోనే అనుమతి లభిస్తుంది.
దీని ద్వారా ఫార్మా కంపెనీలు మళ్లీ మళ్లీ పరీక్షలు చేసే ఖర్చు మరియు సమయం ఆదా అవుతుంది. వ్యూహాత్మకంగా చూస్తే, పశ్చిమాసియాలో చోటుచేసుకుంటున్న భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతల కారణంగా కీలకమైన 'హార్ముజ్ జలసంధి' (Strait of Hormuz) గుండా వాణిజ్యానికి ఆటంకాలు ఏర్పడుతున్న ప్రస్తుత తరుణంలో ఈ ఒప్పందం భారత్కు ఒక రక్షణ కవచంలా పనిచేస్తుంది.
ఒమన్లోని సోహార్, సలాలా, మరియు దుక్మ్ (Duqm) వంటి అత్యాధునిక ఓడరేవులను ఉపయోగించుకుని, భారత్ ఎలాంటి అంతరాయం లేకుండా గల్ఫ్ మరియు ఆఫ్రికా దేశాలకు తన వాణిజ్యాన్ని విస్తరించవచ్చు.
క్విక్ ఫ్యాక్ట్: భారత్కు అమెరికా తర్వాత ప్రపంచంలో అత్యంత సమగ్రమైన ద్వైపాక్షిక వాణిజ్య ఒప్పందం ఉన్న రెండవ దేశంగా ఒమన్ నిలిచింది. ఈ ఒప్పందంతో 99.38% భారతీయ ఎగుమతులు ఒమన్లోకి 0% డ్యూటీతో (సుంకం లేకుండా) ప్రవేశిస్తాయి.
కీలక ముఖ్యాంశాలు
- సేవల రంగం (Services): ఒమన్ ఏకంగా 127 సేవా రంగాలకు (Sub-sectors) సంబంధించిన మార్కెట్ యాక్సెస్ను భారత్కు కల్పించింది. ఒక GCC దేశం భారత్కు ఈ స్థాయిలో సేవల రంగంలో అవకాశం కల్పించడం ఇదే తొలిసారి. నిపుణులకు
- సులభ వీసాలు: భారతీయ ఐటీ నిపుణులు, వైద్యులు, ఇంజనీర్లు మరియు ఉపాధ్యాయులకు ఒమన్లో ఉపాధి అవకాశాలు సులభతరం అయ్యాయి. వ్యాపార నిమిత్తం వెళ్లేవారు 90 రోజుల పాటు, స్వతంత్ర నిపుణులు 180 రోజుల పాటు ఒమన్లో ఉండొచ్చు.
- కార్పొరేట్ వీసాలు (ICTs): కార్పొరేట్ ఉద్యోగుల బదిలీలకు (Intra-Corporate Transferees) పరిమితిని 20% నుండి 50%కి పెంచారు మరియు వీరు 4 ఏళ్ల పాటు ఒమన్లో నివసించడానికి అనుమతి ఉంటుంది.
- ధృవీకరణ పత్రాల గుర్తింపు: భారత్కు చెందిన ఎక్స్పోర్ట్ ఇన్స్పెక్షన్ కౌన్సిల్ (EIC), ఆర్గానిక్ సర్టిఫికేషన్ (NPOP) మరియు హలాల్ సర్టిఫికేషన్ వ్యవస్థలను ఒమన్ అధికారికంగా గుర్తించింది.
- ప్రవాస భారతీయుల పాత్ర: ఒమన్లో దాదాపు 7 లక్షల మంది భారతీయులు నివసిస్తున్నారు. ప్రతి ఏటా వీరు పంపుతున్న దాదాపు $2 బిలియన్ల రెమిటెన్సులు రెండు దేశాల ఆర్థిక బంధానికి ప్రతీకగా నిలుస్తున్నాయి.
భారత్-ఒమన్ సమగ్ర ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం కేవలం ఒక వాణిజ్య పత్రం మాత్రమే కాదు, రెండు దేశాల మధ్య దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక బంధానికి ఒక బలమైన పునాది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాణిజ్య సమీకరణాలు వేగంగా మారుతున్న ప్రస్తుత తరుణంలో, మరియు సరఫరా గొలుసులలో (Supply chains) సవాళ్లు ఎదురవుతున్న వేళ, ఈ ఒప్పందం భారత్కు గల్ఫ్ మరియు ఆఫ్రికా దేశాల మార్కెట్లకు అత్యంత సురక్షితమైన మరియు లాభదాయకమైన మార్గాన్ని సుగమం చేసింది. వస్త్రాలు, మందులు మరియు ఆభరణాల రంగాలకు ఇది ఒక పెద్ద ఊతం ఇస్తుందనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.