మత స్వేచ్ఛ హక్కు ఆర్టికల్స్ 25-28: Study Notes & 20 Q&A

 

మత స్వాతంత్ర్యపు హక్కు (Right to Freedom of Religion) భారత రాజ్యాంగం ప్రసాదించిన అత్యంత విశిష్టమైన ప్రాథమిక హక్కులలో ఒకటి. భిన్నత్వంలో ఏకత్వానికి ప్రతీకగా నిలిచే మన దేశంలో, ప్రతి పౌరుడికి నచ్చిన మతాన్ని ఆచరించే స్వేచ్ఛను భారత రాజ్యాంగంలోని మూడవ భాగంలో గల ఆర్టికల్స్ 25 నుండి 28 వరకు అత్యంత విపులంగా వివరించారు.

లౌకిక రాజ్య మనుగడకు, సర్వ మత సామరస్యానికి ఈ హక్కులు పునాది లాంటివి. ఈ వ్యాసంలో మనం మత స్వాతంత్ర్యపు హక్కు చారిత్రక నేపథ్యం, భారతీయ లౌకికవాద విధానం, ఆర్టికల్స్ 25, 26, 27, 28 లలో పొందుపరిచిన నిబంధనలు, వాటిపై ఉన్న పరిమితులు మరియు ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్న సుప్రీంకోర్టు తీర్పుల గురించి అత్యంత సమగ్రంగా తెలుసుకుందాం.

లౌకికవాదం మరియు చారిత్రక నేపథ్యం

భారతదేశం ప్రపంచంలోని అనేక ప్రధాన మతాలకు పుట్టినిల్లు. హిందూ, బౌద్ధ, జైన, సిక్కు మతాలు ఇక్కడే పుట్టాయి. ఇస్లాం, క్రైస్తవం, జొరాస్ట్రియనిజం (పార్సీ), జుడాయిజం లాంటి మతాలు ఇక్కడికి వచ్చి స్థిరపడ్డాయి. శతాబ్దాల పాటు విభిన్న మత విశ్వాసాలు గల ప్రజలు కలిసి జీవిస్తున్న ఈ గడ్డపై, మతపరమైన స్వేచ్ఛకు రాజ్యాంగబద్ధమైన రక్షణ కల్పించడం ఎంతో అవసరం అని మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు భావించారు.

పాశ్చాత్య దేశాల్లోని 'లౌకికవాదం' (Secularism) కు, మన దేశంలోని లౌకికవాదానికి చాలా వ్యత్యాసం ఉంది. పశ్చిమ దేశాల్లో రాజ్యం (ప్రభుత్వం) మరియు మతం మధ్య పూర్తి విభజన ఉంటుంది. ప్రభుత్వం ఏ మత వ్యవహారాల్లోనూ తలదూర్చదు. కానీ భారతీయ లౌకికవాదం సానుకూల లౌకికవాదం (Positive Secularism). అంటే రాజ్యానికికంటూ అధికారికంగా ఏ మతమూ ఉండదు, కానీ రాజ్యం అన్ని మతాలను సమానంగా గౌరవిస్తుంది, సమానంగా రక్షిస్తుంది. దీనినే మన ప్రాచీన తత్వంలో "సర్వ ధర్మ సమభావన" అని అంటారు.

1950 లో రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చినప్పుడు ప్రవేశిక (Preamble) లో 'లౌకిక' అనే పదం లేకపోయినప్పటికీ, రాజ్యాంగంలోని మూడవ భాగంలో పొందుపరిచిన ప్రాథమిక హక్కులు (ఆర్టికల్ 14, 15, 16 మరియు 25-28) మన రాజ్యాంగ లౌకిక స్వభావాన్ని స్పష్టంగా చాటిచెప్పాయి. తరువాత 1976 లో ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వ హయాంలో చేసిన 42వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా 'లౌకిక' (Secular) అనే పదాన్ని ప్రవేశికలో అధికారికంగా చేర్చారు. సుప్రీంకోర్టు ఎస్.ఆర్. బొమ్మై కేసు (1994) లో తీర్పునిస్తూ, లౌకికవాదం అనేది భారత రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో (Basic Structure) అంతర్భాగమని స్పష్టం చేసింది.

ఆర్టికల్ 25: మతాన్ని స్వీకరించే, ఆచరించే మరియు ప్రచారం చేసుకునే స్వేచ్ఛ

ఆర్టికల్ 25 మత స్వాతంత్ర్యపు హక్కుకు గుండెకాయ లాంటిది. ఇది ప్రతి పౌరుడికీ, మరియు దేశంలో నివసిస్తున్న విదేశీయులకు కూడా తమ అంతరాత్మ ప్రబోధానుసారం నడుచుకునే హక్కును, మతాన్ని స్వేచ్ఛగా ఆచరించే హక్కును ఇస్తుంది. ఆర్టికల్ 25 ప్రధానంగా నాలుగు అంశాలను ప్రస్తావిస్తుంది:

• అంతరాత్మ ప్రబోధానుసారం నడుచుకునే స్వేచ్ఛ (Freedom of Conscience): ఏ వ్యక్తి అయినా దేవునితో లేదా సృష్టితో తనకు నచ్చిన విధంగా అంతర్గత సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకునే స్వేచ్ఛను ఇది కల్పిస్తుంది. ఒక వ్యక్తి తనకు నచ్చిన దేవుడిని ప్రార్థించవచ్చు లేదా అసలు దేవుడే లేడనుకునే నాస్తికత్వాన్ని (Atheism) కూడా స్వీకరించవచ్చు.
• మతాన్ని ప్రకటించే స్వేచ్ఛ (Right to Profess): ఒక వ్యక్తి తన మత విశ్వాసాలను, నమ్మకాలను బహిరంగంగా మరియు నిర్భయంగా ఇతరులకు తెలియజేసే స్వేచ్ఛ ఇందులో ఉంటుంది.
• మతాన్ని ఆచరించే స్వేచ్ఛ (Right to Practice): పూజలు చేయడం, ప్రార్థనలు చేయడం, మతపరమైన ఉత్సవాలు జరుపుకోవడం, ఆచార వ్యవహారాలను పాటించడం వంటివి ఆచరించే హక్కు కిందకు వస్తాయి.
• మతాన్ని ప్రచారం చేసుకునే స్వేచ్ఛ (Right to Propagate): తమ మతంలోని మంచి విషయాలను, సిద్ధాంతాలను ఇతరులకు వివరించడం, పుస్తకాలు పంచడం, ప్రవచనాలు చెప్పడం ద్వారా మతాన్ని ప్రచారం చేసుకునే స్వేచ్ఛ ప్రతి పౌరుడికీ ఉంది.

మత మార్పిడులు మరియు సుప్రీంకోర్టు తీర్పు:

మతాన్ని ప్రచారం చేసుకునే హక్కులో "బలవంతపు మత మార్పిడి" (Forced Conversion) అంతర్భాగం కాదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. 1977 నాటి ప్రసిద్ధ రెవరెండ్ స్టానిస్లాస్ వర్సెస్ మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రం కేసులో సుప్రీంకోర్టు అత్యంత కీలకమైన తీర్పునిచ్చింది.

ప్రచారం చేసుకోవడం అంటే మీ మత సిద్ధాంతాలను ఇతరులకు తెలియజేయడమే కానీ, డబ్బు ఆశ చూపి, మోసం చేసి లేదా భయపెట్టి ఒక వ్యక్తిని వేరే మతంలోకి మార్చడం ఆర్టికల్ 25 కింద ప్రాథమిక హక్కు కాదని కోర్టు తేల్చి చెప్పింది. బలవంతపు మత మార్పిడులు రాజ్యాంగం కల్పించిన అంతరాత్మ స్వేచ్ఛకు విరుద్ధమని వ్యాఖ్యానించింది. ఈ తీర్పు ఆధారంగానే అనేక రాష్ట్రాలు తమ సొంత మత మార్పిడి నిరోధక చట్టాలను రూపొందించాయి.

ఆర్టికల్ 25 పై పరిమితులు (Limitations):

ఈ స్వేచ్ఛ అపరిమితమైనది కాదు. సమాజ శ్రేయస్సు కోసం రాజ్యం దీనిపై కొన్ని సహేతుకమైన పరిమితులు విధించవచ్చు. ఈ స్వేచ్ఛ కింది మూడు అంశాలకు లోబడి ఉంటుంది:

• శాంతిభద్రతలు (Public Order): మత ప్రచారం లేదా ఆచరణ పేరుతో శాంతిభద్రతలకు విఘాతం కలిగించకూడదు.
• నైతికత (Morality): మతాచారాల పేరుతో నైతికతకు విరుద్ధమైన పనులు (ఉదా: దేవదాసి వ్యవస్థ) చేయకూడదు.
• ఆరోగ్యం (Health): మతం పేరుతో ప్రజల ప్రాణాలకు ముప్పు కలిగించే పనులు (ఉదా: నరబలులు, వైద్యం నిరాకరించడం) చేస్తే ప్రభుత్వం అడ్డుకుంటుంది.

వీటితో పాటు రాజ్యాంగంలోని మూడవ భాగంలో ఉన్న ఇతర ప్రాథమిక హక్కులకు భంగం కలగకుండా ఈ మత స్వేచ్ఛను అనుభవించాలి.

ఆర్టికల్ 25(2): ప్రభుత్వ జోక్యం

మతపరమైన స్వేచ్ఛ ఉన్నప్పటికీ, కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రభుత్వం చట్టాల ద్వారా జోక్యం చేసుకునే అధికారాన్ని ఆర్టికల్ 25(2) కల్పిస్తుంది.

మతపరమైన ఆచరణలతో ముడిపడి ఉన్న ఆర్థిక, సామాజిక, రాజకీయ లేదా లౌకిక (Secular) వ్యవహారాలను ప్రభుత్వం నియంత్రించవచ్చు. ఉదాహరణకు ఆలయాల నిర్వహణలో జరిగే ఆర్థిక లావాదేవీలను ప్రభుత్వం తనిఖీ చేయవచ్చు.

సామాజిక సంక్షేమం మరియు సంస్కరణల కోసం ప్రభుత్వం చట్టాలు చేయవచ్చు. అలాగే హిందూ మతపరమైన పబ్లిక్ సంస్థల్లోకి (దేవాలయాల్లోకి) హిందువుల్లోని అన్ని వర్గాలకు (దళితులు, వెనుకబడిన వర్గాలతో సహా) ప్రవేశం కల్పించేలా చట్టం చేయవచ్చు.

(గమనిక: ఈ ఆర్టికల్ ఉద్దేశ్యంలో 'హిందువులు' అనగా సిక్కులు, జైనులు మరియు బౌద్ధులు కూడా వస్తారని రాజ్యాంగం స్పష్టం చేసింది. అలాగే సిక్కులు తమ మతాచారం ప్రకారం 'కృపాణ్' (చిన్న కత్తి) ధరించడం ఆర్టికల్ 25 కింద వారికి లభించిన ప్రాథమిక హక్కు.)

ఆర్టికల్ 26: మతపరమైన వ్యవహారాలను నిర్వహించుకునే స్వేచ్ఛ

ఆర్టికల్ 25 ఒక "వ్యక్తికి" (Individual) మత స్వాతంత్ర్యాన్ని ఇస్తే, ఆర్టికల్ 26 ఒక "మతపరమైన శాఖకు లేదా వర్గానికి" (Religious Denomination) సామూహిక మత స్వాతంత్ర్యాన్ని ఇస్తుంది.

• ఆర్టికల్ 26 ప్రకారం, శాంతిభద్రతలు, నైతికత మరియు ఆరోగ్యాలకు లోబడి ప్రతి మత వర్గానికి కింది హక్కులు ఉంటాయి.
• మతపరమైన మరియు ధార్మిక సంస్థలను స్థాపించుకునే మరియు నిర్వహించుకునే హక్కు (ఉదాహరణకు: ఆశ్రమాలు, మఠాలు, చర్చిలు, మసీదులు ఏర్పాటు చేసుకోవడం).

తమ మతానికి సంబంధించిన వ్యవహారాలను స్వయంగా నిర్వహించుకునే హక్కు: (ఆలయాల్లో పూజా విధానాలు ఎలా ఉండాలి, ప్రార్థనలు ఎలా చేయాలి అనేది ఆయా మత పెద్దలే నిర్ణయించుకుంటారు, అందులో ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకోదు).

• స్థిర మరియు చరాస్తులను (Movable and Immovable property) సంపాదించుకునే హక్కు: (విరాళాలు సేకరించడం, భూములు కొనుగోలు చేయడం లాంటివి).
• ఆ ఆస్తులను చట్ట ప్రకారం పరిపాలించుకునే హక్కు: మతపరమైన ఆస్తులను చట్టబద్ధంగా నిర్వహించుకునే హక్కు వారికి ఉంటుంది.

మతపరమైన వర్గం (Religious Denomination) అంటే ఏమిటి?

ఒక సమూహాన్ని మతపరమైన వర్గంగా గుర్తించాలంటే దానికి మూడు లక్షణాలు ఉండాలని ఎస్.పి. మిట్టల్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు తెలిపింది:

• ఆ సమూహానికి ఉమ్మడి విశ్వాసాలు (Common belief system) ఉండాలి.
• వారికి ఒక ఉమ్మడి సంస్థాగత నిర్మాణం (Common organization) ఉండాలి.

వారికి ఒక ప్రత్యేకమైన పేరు (Distinctive name) ఉండాలి.

(ఉదాహరణకు: రామకృష్ణ మిషన్, ఆనంద మార్గ్, శైవులు, వైష్ణవులు, షియాలు, సున్నీలు ఇవన్నీ మతపరమైన వర్గాల కిందకే వస్తాయి. అయితే అరవిందో సొసైటీ అనేది మతపరమైన వర్గం కాదని కోర్టు తీర్పునిచ్చింది).

ఆర్టికల్ 27: మత వ్యాప్తికి పన్నుల చెల్లింపు నుంచి మినహాయింపు

లౌకిక రాజ్య భావనను అత్యంత బలంగా ప్రతిబింబించే నిబంధన ఆర్టికల్ 27. ఏదైనా ఒక నిర్దిష్ట మతాన్ని ప్రోత్సహించడానికి లేదా పోషించడానికి పన్నులు (Taxes) చెల్లించమని ఏ వ్యక్తిపైనా ప్రభుత్వం బలవంతం చేయరాదని ఈ ఆర్టికల్ స్పష్టం చేస్తుంది.

అంటే, ప్రభుత్వం పౌరుల నుంచి వసూలు చేసే పన్నుల సొమ్మును (Public money) ఒకే మత అభివృద్ధి కోసం ఖర్చు చేయకూడదు. అన్ని మతాలను సమానంగా చూస్తూ, అన్ని మతాల అభివృద్ధికి లేదా సంక్షేమానికి ప్రభుత్వ నిధులను వెచ్చించవచ్చు కానీ, కేవలం ఒక మతానికే ప్రాధాన్యత ఇస్తూ నిధులు కేటాయించడం రాజ్యాంగ విరుద్ధం.

పన్ను (Tax) మరియు రుసుము (Fee) మధ్య వ్యత్యాసం:

• ఈ ఆర్టికల్ కేవలం "పన్నుల" విధింపును మాత్రమే నిషేధిస్తుంది, "రుసుము" (Fee) వసూలు చేయడాన్ని కాదు.
• పన్ను అనేది ఎలాంటి ప్రత్యక్ష సేవ ఆశించకుండా ప్రభుత్వానికి చెల్లించే మొత్తం. దీనిని మత ప్రచారానికి వాడకూడదు.
• రుసుము అనేది ప్రభుత్వం అందించే ప్రత్యేక సేవలకు గాను చెల్లించేది.

ఉదాహరణకు: ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రాలైన తిరుమల, వైష్ణోదేవి లాంటి ప్రాంతాల్లో యాత్రికుల కోసం ప్రభుత్వం రోడ్లు, రక్షణ, పారిశుద్ధ్యం, మంచినీటి సౌకర్యాలు కల్పిస్తుంది. ఈ సేవలను అందించినందుకు గాను భక్తుల నుంచి లేదా దేవస్థానం నుంచి ప్రభుత్వం కొంత 'రుసుము' వసూలు చేయవచ్చు. ఇది ఆర్టికల్ 27 కి ఉల్లంఘన కాదు. యాత్రికుల భద్రత కోసమే ఈ రుసుము తీసుకుంటారు కానీ మత ప్రచారం కోసం కాదు.

ఆర్టికల్ 28: విద్యాసంస్థల్లో మతపరమైన బోధనల నిషేధం మరియు స్వేచ్ఛ
విద్యార్థుల మనసుల్లో మతపరమైన పక్షపాతం నాటుకుపోకుండా ఉండటానికి, విద్యాసంస్థల్లో మతబోధన గురించి ఆర్టికల్ 28 కొన్ని స్పష్టమైన నిబంధనలను విధించింది. విద్యాసంస్థలను నాలుగు రకాలుగా వర్గీకరించి, ఎక్కడ మతబోధన చేయవచ్చో, ఎక్కడ చేయకూడదో రాజ్యాంగం స్పష్టం చేసింది:

పూర్తిగా ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే విద్యాసంస్థలు

ప్రభుత్వ పాఠశాలలు, డిగ్రీ కళాశాలలు, యూనివర్సిటీల్లో ఎలాంటి మతపరమైన బోధనలు చేయకూడదు. ఇది పూర్తిగా నిషేధం.

ప్రభుత్వం చేత నిర్వహించబడుతూ, మతపరమైన ట్రస్ట్ ద్వారా స్థాపించబడిన సంస్థలు:
కొన్ని విద్యాసంస్థలను దేవాదాయ ధర్మాదాయ శాఖ లేదా ఏదైనా ట్రస్ట్ స్థాపిస్తుంది, కానీ నిర్వహణ బాధ్యత ప్రభుత్వం చూసుకుంటుంది. ఇలాంటి సంస్థల్లో మతపరమైన బోధనలకు అనుమతి ఉంది.

• ప్రభుత్వం చేత గుర్తింపు పొందిన విద్యాసంస్థలు (Institutions recognized by the State): ప్రైవేట్ పాఠశాలలు, కళాశాలలు ఈ కోవలోకి వస్తాయి.
• ప్రభుత్వం నుంచి ఆర్థిక సహాయం పొందే సంస్థలు (Institutions receiving State aid): ఎయిడెడ్ పాఠశాలలు ఈ కోవలోకి వస్తాయి.

పై 3 మరియు 4 వ రకం విద్యాసంస్థల్లో మతపరమైన బోధనలు లేదా ప్రార్థనలు చేయవచ్చు. కానీ, అందులో పాల్గొనమని ఏ విద్యార్థినీ బలవంతం చేయరాదు. విద్యార్థి స్వచ్ఛందంగా అంగీకరిస్తేనే పాల్గొనవచ్చు. ఒకవేళ విద్యార్థి మైనర్ (18 ఏళ్ల లోపు) అయితే, ఆ విద్యార్థి తల్లిదండ్రులు లేదా సంరక్షకుల అనుమతి తప్పనిసరిగా తీసుకోవాలి.

అవసరమైన మతపరమైన ఆచారాల సిద్ధాంతం

ఆర్టికల్ 25 మరియు 26 ల కింద ఏవి మతాచారాలు, ఏవి లౌకిక వ్యవహారాలు అని నిర్ణయించడానికి సుప్రీంకోర్టు "ఎసెన్షియల్ ప్రాక్టీసెస్ డాక్ట్రిన్" అనే సిద్ధాంతాన్ని తెరపైకి తెచ్చింది. 1954 నాటి శిరూర్ మఠం కేసులో సుప్రీంకోర్టు మొదటిసారిగా దీనిని ప్రస్తావించింది.

ఒక మతంలో ఏ ఆచారం అత్యంత ఆవశ్యకమైనదో (Essential), ఏ ఆచారం లేకుండా ఆ మతం ఉనికి కోల్పోతుందో, ఆ ఆచారాలకు మాత్రమే రాజ్యాంగ రక్షణ ఉంటుంది. మూఢనమ్మకాలు, మతంతో సంబంధం లేని లౌకిక, వ్యాపార వ్యవహారాలను మతాచారాలుగా పరిగణించరు. ఒక ఆచారం ఆ మతానికి అవసరమైనదా కాదా అనేది ఆ మత గ్రంథాల ఆధారంగా న్యాయస్థానాలే నిర్ణయిస్తాయి.

ఉదాహరణకు: ఒక మసీదులో నమాజ్ చేయడం ఇస్లాం మతంలో అవసరమైన ఆచారం. కానీ రోడ్డు మీద నమాజ్ చేయడం లేదా మైకులు పెట్టి అజాన్ చదవడం అనేది ఇస్లాంలో అత్యంత ఆవశ్యకమైన (Essential) ఆచారం కాదని, దీనిపై ప్రభుత్వాలు ఆంక్షలు విధించవచ్చని కోర్టులు తెలిపాయి.

మత స్వేచ్ఛపై చారిత్రాత్మక సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు

మత స్వాతంత్ర్యపు హక్కు పరిధిని అర్థం చేసుకోవడానికి సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన కొన్ని సంచలన తీర్పులు ఎంతో ఉపయోగపడతాయి:

బిజోయ్ ఎమ్మాన్యుయేల్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ కేరళ (1986) - జాతీయ గీతం కేసు:

కేరళలోని ఒక పాఠశాలలో జెహోవా విట్నెసెస్ (Jehovah's Witnesses) అనే క్రైస్తవ విభాగానికి చెందిన ముగ్గురు పిల్లలు జాతీయ గీతం పాడటానికి నిరాకరించారు. వారి మత విశ్వాసాల ప్రకారం దేవుడిని తప్ప మరెవరినీ కీర్తించకూడదు.

అయితే వారు జాతీయ గీతం పాడుతున్నప్పుడు మౌనంగా, గౌరవప్రదంగా నిలబడ్డారు. పాఠశాల యాజమాన్యం వారిని సస్పెండ్ చేసింది. సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిస్తూ, ఎవరైనా జాతీయ గీతం పాడటానికి నిరాకరించడం ఆర్టికల్ 25 కింద వారి ప్రాథమిక హక్కని, మౌనంగా నిలబడటం ద్వారా వారు జాతీయ గీతాన్ని అవమానించలేదని స్పష్టం చేసింది.

శబరిమల తీర్పు (ఇండియన్ యంగ్ లాయర్స్ అసోసియేషన్ కేసు - 2018):

కేరళలోని శబరిమల అయ్యప్ప ఆలయంలోకి 10 నుంచి 50 ఏళ్ల మధ్య వయసున్న మహిళల ప్రవేశంపై ఉన్న నిషేధాన్ని సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసింది. ఆర్టికల్ 25 ప్రకారం మహిళలకు కూడా పూజలు చేసుకునే సమాన హక్కు ఉందని, మత స్వేచ్ఛ (ఆర్టికల్ 26) అనేది రాజ్యాంగంలోని సమానత్వపు హక్కు (ఆర్టికల్ 14, 15) కంటే గొప్పది కాదని మెజారిటీ ధర్మాసనం తీర్పునిచ్చింది. మతాచారాల పేరుతో మహిళలను అంటరానివారిగా చూడటం రాజ్యాంగ విరుద్ధమని తెలిపింది.

షాయరా బానో వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (2017) - ట్రిపుల్ తలాక్ కేసు:

ముస్లిం పురుషులు మూడుసార్లు 'తలాక్' అని చెప్పి విడాకులు ఇచ్చే పద్ధతి ఇస్లాం మతంలో 'అవసరమైన ఆచారం' (Essential practice) కాదని, ఇది ముస్లిం మహిళల ప్రాథమిక హక్కులను హరిస్తోందని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది. తద్వారా ట్రిపుల్ తలాక్‌ను రద్దు చేసింది.

సమకాలీన సవాళ్లు

రాజ్యాంగం మత స్వాతంత్ర్యాన్ని స్పష్టంగా నిర్వచించినప్పటికీ, నేటి సమాజంలో అనేక సవాళ్లు ఎదురవుతున్నాయి:

1. మత మార్పిడుల వివాదం: అనేక రాష్ట్రాలు బలవంతపు మత మార్పిడి నిరోధక చట్టాలను తీసుకువచ్చాయి. అయితే, స్వేచ్ఛగా తమకు నచ్చిన మతాన్ని స్వీకరించాలనుకునే వారి హక్కులను కూడా ఈ చట్టాల పేరుతో పోలీసులు వేధిస్తున్నారనే విమర్శలు ఉన్నాయి.
2. యూనిఫాం సివిల్ కోడ్ (UCC): దేశమంతటా ఉమ్మడి పౌర స్మృతిని అమలు చేయాలని ఆర్టికల్ 44 నిర్దేశిస్తుంది. కానీ ఇది అమలులోకి వస్తే, మతపరమైన వ్యక్తిగత చట్టాలు (Marriage, Inheritance laws) రద్దవుతాయని, ఇది ఆర్టికల్ 25 కల్పించే మత స్వేచ్ఛకు విరుద్ధమని కొన్ని మైనార్టీ వర్గాలు వాదిస్తున్నాయి.
3. హిజాబ్ వివాదం: పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో యూనిఫాం నిబంధనలకు లోబడి హిజాబ్ ధరించవచ్చా లేదా అనేది ఇటీవల కర్ణాటకలో పెద్ద వివాదంగా మారింది. హిజాబ్ ధరించడం ఇస్లాంలో ఎసెన్షియల్ ఆచారం కాదని కర్ణాటక హైకోర్టు తీర్పునివ్వగా, ప్రస్తుతం ఈ అంశం సుప్రీంకోర్టు పరిధిలో ఉంది.

భారత రాజ్యాంగంలో పొందుపరిచిన మత స్వాతంత్ర్యపు హక్కు (ఆర్టికల్స్ 25-28) అనేది కేవలం మతపరమైన వ్యవహారాలకే పరిమితం కాలేదు. ఒక వ్యక్తి తన ఆత్మసాక్షి ప్రకారం నడుచుకునే అత్యున్నతమైన స్వేచ్ఛను ఇది హామీ ఇస్తుంది. ఒకవైపు ప్రతి పౌరుడికి తన నమ్మకాలను ఆచరించే స్వేచ్ఛను ఇస్తూనే, మరోవైపు సమాజ శ్రేయస్సు, శాంతిభద్రతలు, నైతికతల కోసం ఆ స్వేచ్ఛపై సహేతుకమైన పరిమితులు విధించడం మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలకు ఉన్న అపారమైన ముందుచూపుకు నిదర్శనం.

లౌకికవాదం అంటే మతాలకు వ్యతిరేకం కాదు, అన్ని మతాలను సమానంగా ఆదరించడమే. గుడిలో గంటల మోతలు, మసీదులో అజాన్ పిలుపులు, చర్చిలో ప్రార్థనా గీతాలు అన్నీ ఒకే దేశంలో ప్రశాంతంగా కలిసి వినిపిస్తున్నాయంటే దానికి కారణం రాజ్యాంగం కల్పించిన ఈ ప్రాథమిక హక్కులే. ఒక మతం ఆచారాలు మరొకరి ప్రాథమిక హక్కులను, మానవ హుందాతనాన్ని భంగపరచనంత కాలం, భారత రాజ్యాంగం పౌరుల మత విశ్వాసాలకు పూర్తి రక్షణ కవచంగా నిలుస్తుందనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

మత స్వేచ్ఛ హక్కు ఆర్టికల్స్ 25-28 - 20 Q&A

Quiz topic:మత స్వాతంత్ర్యపు హక్కు (Right to Freedom of Religion)

Subject:భారత రాజ్యాంగం (Indian Polity)

Total questions:20

Time duration:15 minutes

Total marks:20

1. భారత రాజ్యాంగంలో 'మత స్వాతంత్ర్యపు హక్కు' గురించి వివరించే ఆర్టికల్స్ ఏవి?

• A.ఆర్టికల్స్ 19 నుండి 22
• B.ఆర్టికల్స్ 23 మరియు 24
• C.ఆర్టికల్స్ 25 నుండి 28
• D.ఆర్టికల్స్ 29 మరియు 30

✅ Answer: C – ఆర్టికల్స్ 25 నుండి 28

Explanation: రాజ్యాంగంలోని 3వ భాగంలో ఆర్టికల్స్ 25 నుండి 28 వరకు మత స్వాతంత్ర్యపు హక్కును పొందుపరిచారు. ఇవి భారతదేశ లౌకిక స్వభావాన్ని, పౌరుల మత స్వేచ్ఛను కాపాడతాయి.

2. భారత రాజ్యాంగ ప్రవేశిక (Preamble) లో 'లౌకిక' (Secular) అనే పదాన్ని ఏ సవరణ ద్వారా చేర్చారు?

• A.42వ రాజ్యాంగ సవరణ (1976)
• B.44వ రాజ్యాంగ సవరణ (1978)
• C.86వ రాజ్యాంగ సవరణ (2002)
• D.1వ రాజ్యాంగ సవరణ (1951)

✅ Answer: A – 42వ రాజ్యాంగ సవరణ (1976)

Explanation: ఇందిరా గాంధీ ప్రభుత్వ హయాంలో 1976లో చేసిన 42వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా రాజ్యాంగ ప్రవేశికలో 'సామ్యవాద', 'లౌకిక', మరియు 'సమగ్రత' అనే మూడు కొత్త పదాలను చేర్చారు.

3. ఏ వ్యక్తికైనా తనకు నచ్చిన మతాన్ని స్వీకరించే, ఆచరించే మరియు ప్రచారం చేసుకునే స్వేచ్ఛను ఏ ఆర్టికల్ ఇస్తుంది?

• A.ఆర్టికల్ 25
• B.ఆర్టికల్ 26
• C.ఆర్టికల్ 27
• D.ఆర్టికల్ 28

✅ Answer: A – ఆర్టికల్ 25

Explanation: ఆర్టికల్ 25 ప్రకారం ప్రతి పౌరుడికి అంతరాత్మ ప్రబోధానుసారం నడుచుకునే, మరియు నచ్చిన మతాన్ని స్వేచ్ఛగా ప్రకటించే, ఆచరించే, ప్రచారం చేసుకునే హక్కు ఉంటుంది.

4. ఆర్టికల్ 25 ప్రకారం, పౌరుల మత స్వేచ్ఛ కింది ఏ అంశాలకు లోబడి (పరిమితులతో) ఉంటుంది?

• A.దేశ భద్రత, విదేశీ సంబంధాలు
• B.శాంతిభద్రతలు, నైతికత, మరియు ఆరోగ్యం
• C.రాజకీయ స్థిరత్వం, ఆర్థిక అభివృద్ధి
• D.పైవన్నీ

✅ Answer: B – శాంతిభద్రతలు, నైతికత, మరియు ఆరోగ్యం

Explanation: మత స్వేచ్ఛ అపరిమితం కాదు. సమాజంలో శాంతిభద్రతలు (Public Order), నైతికత (Morality), ఆరోగ్యం (Health) దెబ్బతినకుండా ఉండేలా ప్రభుత్వం ఈ స్వేచ్ఛపై ఆంక్షలు విధించవచ్చు.

5. ఆర్టికల్ 25 లో పేర్కొన్న 'హిందువులు' అనే పదంలో కింది ఏ మతాలకు చెందిన వారు కూడా అంతర్భాగంగా పరిగణించబడతారు?

• A.సిక్కులు, జైనులు, పార్సీలు
• B.బౌద్ధులు, జైనులు, క్రైస్తవులు
• C.సిక్కులు, జైనులు, బౌద్ధులు
• D.సిక్కులు, పార్సీలు, బౌద్ధులు

✅ Answer: C – సిక్కులు, జైనులు, బౌద్ధులు

Explanation: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 25 (Explanation II) ప్రకారం, చట్టపరమైన సంస్కరణల ఉద్దేశ్యంలో 'హిందువులు' అనే పదంలో సిక్కు, జైన, బౌద్ధ మతాలను ఆచరించే వారు కూడా వస్తారు.

6. తమ మతాచారం ప్రకారం 'కృపాణ్' (చిన్న కత్తి) ని ధరించడం ఏ మతస్తుల ప్రాథమిక హక్కుగా ఆర్టికల్ 25 గుర్తించింది?

• A.జైనులు
• B.బౌద్ధులు
• C.సిక్కులు
• D.పార్సీలు

✅ Answer: C – సిక్కులు

Explanation: ఆర్టికల్ 25 లోని (Explanation I) ప్రకారం, కృపాణ్ ను ధరించడం అనేది సిక్కు మతాన్ని ఆచరించడంలో ఒక అంతర్భాగంగా పరిగణించబడుతుందని రాజ్యాంగం స్పష్టం చేసింది.

7. ఒక మతపరమైన సంస్థను (లేదా మత శాఖను) స్థాపించుకునే మరియు స్వయంగా నిర్వహించుకునే హక్కును కల్పించే ఆర్టికల్ ఏది?

• A.ఆర్టికల్ 25
• B.ఆర్టికల్ 26
• C.ఆర్టికల్ 27
• D.ఆర్టికల్ 28

✅ Answer: B – ఆర్టికల్ 26

Explanation: ఆర్టికల్ 26 ఒక మతపరమైన శాఖకు సామూహిక స్వాతంత్ర్యాన్ని ఇస్తుంది. ధార్మిక సంస్థల స్థాపన, మత వ్యవహారాల నిర్వహణ మరియు ఆస్తుల సంపాదన హక్కు ఇందులో ఉంటాయి.

8. ఏదైనా ఒక నిర్దిష్ట మతాన్ని ప్రోత్సహించడానికి ప్రజల నుంచి పన్నులు (Taxes) వసూలు చేయడాన్ని నిషేధించే ఆర్టికల్ ఏది?

• A.ఆర్టికల్ 26
• B.ఆర్టికల్ 27
• C.ఆర్టికల్ 28
• D.ఆర్టికల్ 29

✅ Answer: B – ఆర్టికల్ 27

Explanation: ఆర్టికల్ 27 లౌకిక వాదాన్ని రక్షిస్తుంది. ప్రభుత్వం వసూలు చేసే పన్నుల (Public money) ను ఏదైనా ఒకే మతం అభివృద్ధి కోసం ఖర్చు చేయకూడదని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది.

9. యాత్రికులకు ప్రత్యేక సదుపాయాలు కల్పించినందుకు ప్రభుత్వం 'రుసుము' (Fee) వసూలు చేయడం ఆర్టికల్ 27 కి ఉల్లంఘన అవుతుందా?

• A.అవును, ఏ రూపంలోనూ డబ్బు తీసుకోకూడదు
• B.కాదు, ఆర్టికల్ 27 కేవలం 'పన్నుల' విధింపును మాత్రమే నిషేధిస్తుంది
• C.సుప్రీంకోర్టు అనుమతితో వసూలు చేయవచ్చు
• D.రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు ఉంటేనే వసూలు చేయాలి

✅ Answer: B – కాదు, ఆర్టికల్ 27 కేవలం 'పన్నుల' విధింపును మాత్రమే నిషేధిస్తుంది

Explanation: పన్ను (Tax) అనేది ఉచితంగా చెల్లించేది, దానిని మత ప్రచారానికి వాడకూడదు. కానీ రుసుము (Fee) అనేది ప్రభుత్వం కల్పించే భద్రత, రవాణా లాంటి సేవలకు తీసుకునేది. కాబట్టి ఇది రాజ్యాంగబద్ధమే.

10. పూర్తిగా ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే విద్యాసంస్థల్లో మతపరమైన బోధనలను పూర్తిగా నిషేధించిన ఆర్టికల్ ఏది?

• A.ఆర్టికల్ 25
• B.ఆర్టికల్ 26
• C.ఆర్టికల్ 27
• D.ఆర్టికల్ 28

✅ Answer: D – ఆర్టికల్ 28

Explanation: విద్యాసంస్థల్లో మతబోధన గురించి ఆర్టికల్ 28 స్పష్టమైన నిబంధనలు పెట్టింది. పూర్తిగా ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే ఏ విద్యాసంస్థలోనూ ఎలాంటి మతబోధన చేయకూడదు.

11. ప్రభుత్వం నుంచి ఆర్థిక సహాయం పొందే (Aided) ప్రైవేట్ విద్యాసంస్థల్లో మతపరమైన బోధనలు చేయడానికి గల నియమం ఏమిటి?

• A.పూర్తిగా నిషేధించబడ్డాయి
• B.తప్పనిసరిగా హాజరు కావాలి
• C.అనుమతి ఉంది, కానీ విద్యార్థుల సమ్మతి (Voluntary) తోనే హాజరుకావాలి
• D.కేవలం మైనార్టీ విద్యార్థులకు మాత్రమే అనుమతి ఉంది

✅ Answer: C – అనుమతి ఉంది, కానీ విద్యార్థుల సమ్మతి (Voluntary) తోనే హాజరుకావాలి

Explanation: ఆర్టికల్ 28 ప్రకారం ప్రభుత్వ గుర్తింపు లేదా సహాయం పొందే సంస్థల్లో మతబోధన చేయవచ్చు. కానీ అందులో పాల్గొనమని విద్యార్థులను బలవంతపెట్టరాదు (మైనర్ అయితే తల్లిదండ్రుల అనుమతి కావాలి).

12. "మతాన్ని ప్రచారం చేసుకునే హక్కులో (Right to Propagate), మరొకరిని బలవంతంగా మత మార్పిడి (Forced conversion) చేసే హక్కు లేదు" అని సుప్రీంకోర్టు ఏ చారిత్రాత్మక కేసులో తీర్పునిచ్చింది?

• A.ఎస్.ఆర్. బొమ్మై కేసు
• B.బిజోయ్ ఎమ్మాన్యుయేల్ కేసు
• C.రెవరెండ్ స్టానిస్లాస్ వర్సెస్ మధ్యప్రదేశ్ (1977)
• D.కేశవానంద భారతి కేసు

✅ Answer: C – రెవరెండ్ స్టానిస్లాస్ వర్సెస్ మధ్యప్రదేశ్ (1977)

Explanation: 1977 నాటి స్టానిస్లాస్ కేసులో, మత సిద్ధాంతాలను వివరించడం ప్రచారం అవుతుందని, కానీ డబ్బు/భయం ద్వారా మతం మార్చడం ఆర్టికల్ 25 కింద హక్కు కాదని కోర్టు తేల్చి చెప్పింది.

13. ఏ సుప్రీంకోర్టు కేసు 'జాతీయ గీతం కేసు' (National Anthem Case) గా ప్రసిద్ధి చెందింది?

• A.షాయరా బానో కేసు
• B.బిజోయ్ ఎమ్మాన్యుయేల్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ కేరళ (1986)
• C.శిరూర్ మఠం కేసు
• D.ఎస్.పి. మిట్టల్ కేసు

✅ Answer: B – బిజోయ్ ఎమ్మాన్యుయేల్ వర్సెస్ స్టేట్ ఆఫ్ కేరళ (1986)

Explanation: మత విశ్వాసాల కారణంగా జాతీయ గీతాన్ని పాడకుండా మౌనంగా గౌరవప్రదంగా నిలబడటం ఆర్టికల్ 25 కింద ప్రాథమిక హక్కేనని ఈ సంచలన కేసులో సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది.

14. "లౌకికవాదం" (Secularism) అనేది భారత రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో (Basic Structure) అంతర్భాగమని సుప్రీంకోర్టు ఏ కేసులో స్పష్టం చేసింది?

• A.మినర్వా మిల్స్ కేసు
• B.గోలక్ నాథ్ కేసు
• C.ఎస్.ఆర్. బొమ్మై వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1994)
• D.పుట్టస్వామి కేసు

✅ Answer: C – ఎస్.ఆర్. బొమ్మై వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (1994)

Explanation: 1994లో వెలువరించిన ఎస్.ఆర్. బొమ్మై కేసు తీర్పులో, లౌకికవాదం రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపమని, మతం ఆధారంగా ఏ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వ్యవహరించకూడదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

15. ఒక మతంలో ఏ ఆచారం అత్యంత ఆవశ్యకమైనదో తెలిపే "ఎసెన్షియల్ ప్రాక్టీసెస్ డాక్ట్రిన్" (Doctrine of Essential Religious Practices) ను సుప్రీంకోర్టు మొదటిసారి ఏ కేసులో ప్రస్తావించింది?

• A.శిరూర్ మఠం కేసు (1954)
• B.శబరిమల కేసు (2018)
• C.ట్రిపుల్ తలాక్ కేసు (2017)
• D.షాబానో కేసు

✅ Answer: A – శిరూర్ మఠం కేసు (1954)

Explanation: రాజ్యాంగ రక్షణ పొందాలంటే ఆ ఆచారం ఆ మతానికి అత్యంత అవసరమైనదై (Essential) ఉండాలని 1954 నాటి శిరూర్ మఠం కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఈ సిద్ధాంతాన్ని తెరపైకి తెచ్చింది.

16. భారతదేశపు లౌకికవాదం ప్రధానంగా ఏ భావనపై ఆధారపడి ఉంటుంది?

• A.మతం మరియు రాజ్యం మధ్య పూర్తి విభజన
• B.రాజ్యం ఒకే మతాన్ని అధికారికంగా గుర్తించడం
• C.సానుకూల లౌకికవాదం (అన్ని మతాలను సమానంగా గౌరవించడం)
• D.మత విశ్వాసాలను పూర్తిగా నిషేధించడం

✅ Answer: C – సానుకూల లౌకికవాదం (అన్ని మతాలను సమానంగా గౌరవించడం)

Explanation: పాశ్చాత్య దేశాల్లో లాగా మన దేశంలో మతానికి, ప్రభుత్వానికి మధ్య గోడ లేదు. సర్వ ధర్మ సమభావన (Positive Secularism) అంటే అన్ని మతాలను సమానంగా రక్షించడమే మన లౌకికవాదం.

17. 'ట్రిపుల్ తలాక్' (Triple Talaq) విధానం ఇస్లాంలో ఎసెన్షియల్ ఆచారం కాదని, అది రాజ్యాంగ విరుద్ధమని సుప్రీంకోర్టు ఏ కేసులో తీర్పునిచ్చింది?

• A.షాబానో కేసు
• B.షాయరా బానో వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (2017)
• C.దానియల్ లతీఫీ కేసు
• D.నూర్జహాన్ కేసు

✅ Answer: B – షాయరా బానో వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (2017)

Explanation: తక్షణమే మూడుసార్లు తలాక్ చెప్పి విడాకులు ఇచ్చే పద్ధతి మహిళల సమానత్వపు హక్కును హరిస్తోందని 2017లో షాయరా బానో కేసులో అత్యున్నత న్యాయస్థానం తీర్పునిచ్చింది.

18. ఆర్టికల్ 26 కింద "మతపరమైన వర్గంగా" (Religious Denomination) గుర్తించబడాలంటే ఉండాల్సిన లక్షణాలు ఏవి?

• A.ఉమ్మడి విశ్వాసాలు (Common faith)
• B.సంస్థాగత నిర్మాణం (Common organization)
• C.ప్రత్యేకమైన పేరు (Distinctive name)
• D.పైవన్నీ

✅ Answer: D – పైవన్నీ

Explanation: రామకృష్ణ మిషన్ లాంటి ఒక సమూహాన్ని మతపరమైన వర్గంగా గుర్తించాలంటే ఈ మూడు లక్షణాలు తప్పనిసరిగా ఉండాలని ఎస్.పి. మిట్టల్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది.

19. హిందూ దేవాలయాల్లోకి హిందువుల్లోని అన్ని వర్గాలకు, కులాలకు ప్రవేశం కల్పించేలా ప్రభుత్వాలు చట్టాలు చేయవచ్చని ఏ ఆర్టికల్ తెలుపుతుంది?

• A.ఆర్టికల్ 25(2)(b)
• B.ఆర్టికల్ 26(a)
• C.ఆర్టికల్ 27
• D.ఆర్టికల్ 28(1)

✅ Answer: A – ఆర్టికల్ 25(2)(b)

Explanation: సామాజిక సంస్కరణల్లో భాగంగా, హిందూ మతపరమైన పబ్లిక్ సంస్థలను అన్ని వర్గాలకు తెరిచే విధంగా చట్టం చేసే అధికారాన్ని ఆర్టికల్ 25(2)(b) ప్రభుత్వానికి ఇస్తుంది.

20. శబరిమల ఆలయ ప్రవేశం వివాదంలో సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ప్రధానంగా ఏ రెండు హక్కుల మధ్య ఉన్న సమతుల్యత గురించి చర్చించింది?

• A.వాక్ స్వాతంత్ర్యం మరియు మత స్వేచ్ఛ
• B.సమానత్వపు హక్కు (మహిళల హక్కు) మరియు మత స్వేచ్ఛ (ఆలయ ఆచారం)
• C.ఆస్తి హక్కు మరియు విద్యా హక్కు
• D.నివారక నిర్బంధం మరియు మత స్వేచ్ఛ

✅ Answer: B – సమానత్వపు హక్కు (మహిళల హక్కు) మరియు మత స్వేచ్ఛ (ఆలయ ఆచారం)

Explanation: 2018 నాటి శబరిమల తీర్పులో ఆర్టికల్ 14 (సమానత్వం) మరియు ఆర్టికల్ 26 (మతాచార స్వేచ్ఛ) మధ్య సంఘర్షణ వచ్చింది. వ్యక్తిగత గౌరవం, సమానత్వానికే కోర్టు పెద్దపీట వేసింది.